Agjenda 2021: Si mund t’i qaset Kosova çështjes së liberalizimit të vizave?

Kanë kaluar tre vjet që kur Komisioni Evropian konfirmoi se Kosova ka përmbushur dy kërkesat e fundit të përcaktuara në udhërrëfyesin për liberalizimin e vizave. Kjo do të thotë se të gjitha kriteret e përcaktuara në këtë udhërrëfyes janë përmbushur dhe se topi është në fushën e BE-së. Bazuar në vlerësimin e tyre pozitiv, propozimi i Komisionit për heqjen e vizave për qytetarët e Kosovës – siç përcaktohet me procedura – është dërguar për miratim në Parlamentin dhe Këshillin Evropian.

Kjo ka ndodhur pas katër raporteve të progresit plus një përfundimtar shtesë për dy standardet e mbetura, d.m.th., marrëveshja e demarkacionit të kufirit me Malin e Zi dhe historia e kënaqshme në luftën kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit.

Gatishmëria e Parlamentit Evropian për të lëvizur me shpejtësi për këtë çështje u konfirmua më 13 shtator 2018, kur shumica e eurodeputetëve votuan për miratimin për fillimin e bisedimeve për viza me Kosovën. Megjithatë, Këshilli u ndal në vendosjen e çështjes në votim dhe vendimi për propozimin është ende në shqyrtim në Këshill. Ka disa arsye pse kjo nuk po ndodh, ndërkohë që disa zyrtarisht deklarohen, si dy shtetet anëtare, Franca dhe Holanda, kundërshtojnë vlerësimin e Komisionit, veçanërisht në lidhje me çështjet e sundimit të ligjit, luftës kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.

Derisa shqetësimet e këtyre dy vendeve anëtare të BE-së të mos adresohen sa duhet, Kosova do të mbetet në dhomën e pritjes. Komisioni është i obliguar që në të ardhmen të vazhdojë monitorimin e kritereve për liberalizimin e vizave, duke e bërë këtë përmes mekanizmit të Stabilizim-Asociimit.

Kështu, ata japin opinionin e tyre për këtë çështje në baza vjetore, i cili ka mbetur i pandryshuar që nga viti 2018 dhe së fundmi është rikonfirmuar në Raportin për Kosovën. Mirëpo, kjo këmbëngulje në letër, por edhe përmes deklaratave të përkrahësve të liberalizimit të vizave, nuk e ndryshoi situatën në terren për Kosovën që ende është në harresë.

Ndërkohë, duke qenë dëshmitarë të mbështetjes së Komisionit të BE-së dhe Parlamentit të BE-së pa ndonjë plan se si do të përmbyllet ky proces, zhgënjimet e qytetarëve të Kosovës dhe elitave politike kanë qenë në rritje të vazhdueshme, madje disa prej tyre kanë hequr dorë nga procesi.

Ndërsa dy palët, BE-ja dhe Kosova, kanë kaluar tre vitet e fundit duke luajtur lojën e fajit se kush dështoi në procesin e liberalizimit të vizave, nuk është diskutuar shumë se si të krijohen mundësi për të kapërcyer ngërçin aktual. Këtu shtrohet pyetja se çfarë mund të bëhet në këtë drejtim. Rekomandimi i vetëm për Kosovën ishte angazhimi në nivel diplomatik me vendet skeptike. Kjo u bë përgjigja kryesore edhe e përfaqësuesve të BE-së nga Komisioni dhe Parlamenti, të cilët pranuan mungesën e ofrimit nga ana e BE-së për shkak të skepticizmit nga disa shtete anëtare.

Të njëjtën gjë ka bërë edhe Kosova, përkatësisht MPJ-ja dhe MPB-ja e Kosovës për dy vite në vazhdimësi kanë ofruar informacione për progresin e arritur në luftimin e krimit të organizuar dhe korrupsionit për Francën dhe homologët gjermanë. Sipas raporteve të qeverisë, nën vëzhgimin e Kurtit, ritmi i goditjes së elementeve të krimit të organizuar në Kosovë është rritur.

Në gjashtë muajt e parë të qeverisjes së tij (1 prill-30 shtator), janë arritur rezultate shumë mirëpritëse në luftën kundër krimit dhe korrupsionit nga: 519 bastisje dhe 283 operacione policore, duke shkatërruar 29 grupe kriminale. Është vërejtur intensifikimi i luftës kundër kontrabandës, evazionit fiskal dhe krimit në mbarë Kosovën.

Megjithatë, çfarë mund të bëjë Kosova për të zhbllokuar ngërçin në lidhje me procesin e liberalizimit të vizave: Vazhdoni të fajësoni BE-në për padrejtësinë dhe mospërmbushjen e premtimeve të saj duke bërë disa hapa të vegjël dhe jo të dukshëm. Përderisa kjo është një strategji e përdorur edhe nga lidershipi i mëparshëm politik në Kosovë, kjo qasje nuk dha ndonjë rezultat pozitiv dhe as nuk e forcoi pozitën e Kosovës në këtë proces. Kosova është ende e izoluar.

Për të shmangur pritjet nga një presidencë e BE-së në tjetrën, duke shpresuar se liberalizimi i vizave do të shtyhet nga secili shtet anëtar i BE-së që mban Presidencën, opsioni i dytë që Kosova mund të ndjekë është të rishikojë dhe rivlerësojë standardet që janë problematike për shtetet anëtare skeptike. – lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar – nga momenti kur Komisioni vendosi deri më sot.

Ky skenar ka rreziqet e veta. Kryesorja është rreziku i hapjes së kapitullit i cili në sytë e lidershipit politik dhe qytetarëve në vend është i mbyllur. Megjithatë, Kosova mund të përpiqet të ndryshojë pak strategjinë e saj dhe të angazhohet në mënyrë pro-aktive duke propozuar një rrugëdalje nga kjo situatë bazuar në konsultimet me Parisin, Den Haag dhe Komisionin e BE-së – nëse ky i fundit zyrtarisht ose jo zyrtarisht dëshiron të angazhohet në këtë proces. Plus, kushtimi i vëmendjes ndaj këtyre fushave të politikave është në përputhje me prioritetet kryesore të qeverisë së Kurtit.

Hapja sërish e procesit të liberalizimit të vizave do të ishte jopopullore dhe kundërproduktive. Megjithatë, propozimi i një plani të detajuar për adresimin e kritikave të vendeve anëtare skeptike të BE-së duke i përfshirë ato në vlerësimin e veprimeve mund të jetë një ndryshim i mundshëm i lojës.

Për më tepër, kjo do të riafirmojë përkushtimin e Kosovës dhe qeverisë së saj reformiste në përmbylljen e një procesi të vonuar prej kohësh. Në fund, edhe vendet nga Ballkani Perëndimor që kanë një regjim pa viza me BE-në janë duke u monitoruar nën Mekanizmin e Pezullimit të Vizave.

Koha është vendimtare në politikë. Kjo është dëshmuar në rastin kur Kosova humbi dritaren e mundësive për të finalizuar procesin krahas Gjeorgjisë dhe Ukrainës. Prandaj, nisja e diçkaje të tillë në fazat e hershme të Presidencës Franceze është thelbësore. Krijimi i një rekordi në disa fusha të sundimit të ligjit kërkon kohë. Kështu, anashkalimi i presidencës së parë të BE-së 2022 dhe fokusimi/avokimi për një vendim nën Presidencën Çeke ia vlen të eksplorohet.

Ky proces mund të jetë efektiv dhe të prodhojë rezultate të prekshme, veçanërisht me mbështetjen e rikonfirmuar të qeverisë së re gjermane pasi liberalizimi i vizave për qytetarët e Kosovës është pjesë e marrëveshjes së koalicionit. Kështu, duke e bërë Gjermaninë një kolege të mirë për Qeverinë e Kosovës për të adresuar shqetësimet kryesore për ndalimin e procesit të liberalizimit të vizave – veçanërisht në afrimin e skeptikëve dhe shtyrjen përpara të procesit të liberalizimit të vizave. Por edhe në angazhimin dhe mbështetjen e qeverisë aktuale të Kosovës në përmbushjen e reformave të paralajmëruara dhe të shumëpritura.

Ky artikull u shkrua si pjesë e përpjekjeve më të gjera kërkimore dhe avokuese të mbështetura nga Fondacioni Kosovar për Shoqëri të Hapur në kontekstin e ‘Kosovo Research and Analysis Fellowship’. Donika Emini dhe Zoran Neçev janë anëtarë të Grupit Këshillues për Politikat e Ballkanit në Evropë (BiEPAG). Emini është kandidate për doktoraturë në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe politikë në Universitetin e Westminster. Ajo është Drejtoreshë Ekzekutive e Platformës CiviKos. Neçev është udhëheqës i Qendrës për integrim në BE në Institutin për Demokraci Societas Civilis dhe kandidat për doktoraturë në Institutin për Studime Evropiane në Vrije Universiteit Bruksel.  Besnik Vasolli është ekspert i pavarur dhe drejtor i think tank-ut rajonal të sapokrijuar, ReAct-LAB (Laboratori i Aktivitetit Rajonal), me seli në Kosovë.

(Botuar në European Western Balkans, përkthyer nga Klankosova.tv)