Zbulohen detaje – Çfarë përmban marrëveshja 14-pikëshe SHBA-Iran?

Zyrtarët amerikanë kanë zbuluar tekstin e plotë të Memorandumit të Mirëkuptimit SHBA-Iran për të zgjatur armëpushimin, për të hapur Ngushticën e Hormuzit dhe, shpresojnë, për t’i dhënë fund konfliktit midis dy vendeve gati katër muaj pasi ai filloi.

Administrata Trump e ka përshkruar marrëveshjen me 14 pika si “të bazuar në performancë”, ku Irani përfiton vetëm nëse përmbush angazhimet e tij.

Duke folur në samitin e G7 në Evian-les-Bains në Francë, Presidenti Donald Trump tha se marrëveshja do të nënshkruhet zyrtarisht “së shpejti” – potencialisht që të enjten, raporton BBC, transmeton Klankosova.tv.

Ja çfarë dihet për pikat kryesore të marrëveshjes.

Pika 1: Një fund i konfliktit “në të gjitha frontet”

Paragrafi i parë i marrëveshjes vëren se SHBA-të, Irani dhe aleatët do të shpallin një ndërprerje “të menjëhershme dhe të përhershme” të operacioneve ushtarake në “të gjitha frontet” – përfshirë Libanin.

Nga perspektiva e SHBA-së, Trump është bërë gjithnjë e më i shqetësuar se operacionet ushtarake izraelite kundër Hezbollahut mund të përmbysin marrëveshjen me Iranin.

Teherani, nga ana e tij, ka thënë vazhdimisht se pret që Libani të mbulohet nga armëpushimi.

Çdo vazhdim i operacioneve ushtarake izraelite në Liban do të përbënte një “shkelje të mirëkuptimit” dhe “do të merren masat e nevojshme”, tha të mërkurën një zëdhënës i Ministrisë së Punëve të Jashtme iraniane.

Marrëveshja vëren se “nga tani e tutje” asnjëra palë nuk do të fillojë operacione ushtarake ose nuk do të kërcënojë njëra-tjetrën, dhe do të sigurojë “integritetin dhe sovranitetin territorial” të Libanit.

Marrëveshja përfundimtare do të çojë në “përfundimin” e përhershëm të konfliktit, thotë dokumenti.

Është e paqartë se si do të reagojë Izraeli në këtë pikë.

Pika 2: Respekti për “punët e brendshme”

Teksti i dokumentit – i lexuar fjalë për fjalë për gazetarët në një telefonatë me zyrtarët amerikanë – vëren se SHBA-të dhe Irani do të “respektojnë sovranitetin dhe integritetin territorial të njëra-tjetrës” dhe do të përmbahen nga ndërhyrja në punët e brendshme të secilës palë.

Kjo ka të ngjarë të pritet negativisht nga grupet disidente iraniane.

Më parë këtë vit, Trump u premtoi protestuesve iranianë se “ndihma është në rrugë e sipër” gjatë demonstratave antiqeveritare që përfshiu qytetet iraniane.

Pika 3: Një afat kohor i zgjatshëm prej 60 ditësh

Sipas pikës së tretë në dokument, SHBA-të dhe Irani do të angazhohen për të negociuar dhe arritur një marrëveshje përfundimtare në një “maksimum” prej 60 ditësh, megjithëse ky afat kohor mund të zgjatet me pëlqim të ndërsjellë.

Ky numërim mbrapsht prej 60 ditësh ka të ngjarë të fillojë kur udhëheqësit e të dy vendeve të nënshkruajnë zyrtarisht Memorandumin e Mirëkuptimit në një ceremoni të planifikuar të zhvillohet në Gjenevë më vonë këtë javë.

“Deri më tani, planet tona për takimin e Gjenevës nuk kanë ndryshuar,” tha zëdhënësi i Ministrisë së Punëve të Jashtme iraniane, Esmaeil Baqaei.

“Lidhur me nënshkrimin e memorandumit të mirëkuptimit, një ide është që ai të bëhet nga presidentët e të dy vendeve, i cili aktualisht është në shqyrtim.”

Ministria gjithashtu konfirmoi marrëveshjen për të arritur në një “mirëkuptim përfundimtar” brenda 60 ditëve.

Pika 4: SHBA-të do t’i japin fund bllokadës

Sapo të nënshkruhet Memorandumi i Mirëkuptimit, SHBA-të do të fillojnë të heqin bllokadën e tyre detare dhe “çdo shqetësim ose pengesë” që është vendosur në portet iraniane, thuhet në pikën e katërt.

Bllokada do të përfundojë plotësisht brenda 30 ditësh, sipas marrëveshjes dhe Ministrisë së Punëve të Jashtme iraniane. Gjatë kësaj kohe, numri i anijeve që SHBA-të lejojnë të kalojnë nëpër portet iraniane do të jetë në përpjesëtim me trafikun që do të rivendoset nga Irani në Ngushticën e Hormuzit.

Brenda 30 ditëve nga nënshkrimi i një marrëveshjeje përfundimtare, SHBA-të janë zotuar të largojnë forcat amerikane nga “afërsia e Iranit”.

Në praktikë, kjo do të thotë që ushtria amerikane do të kthehet në pozicionin dhe asetet që kishte në vend para se të fillonin armiqësitë më 28 shkurt.

Pika 5: Ngushtica e Hormuzit

Një pjesë e marrëveshjes vëren se pas nënshkrimit të Memorandumit të Mirëkuptimit, Irani do të “bëjë rregullime duke përdorur përpjekjet e tij më të mira” për të lejuar kalimin e sigurt të anijeve tregtare nëpër Ngushticën e Hormuzit – pa pagesë.

Ky ka qenë një objektiv i rëndësishëm i SHBA-së që kur filloi lufta dhe Ngushtica e Hormuzit u mbyll, duke bërë që çmimet globale të naftës të rriten ndjeshëm.

Dokumenti vëren se trafiku do të fillojë të rrjedhë “menjëherë”, duke marrë parasysh nevojën për të hequr “pengesat” teknike dhe ushtarake dhe për të kryer operacione çminimi.

Zyrtarët në një takim informues më parë kërkuan vazhdimisht të sqaronin se anijet nuk do të ngarkoheshin për tranzit përmes Ngushticës së Hormuzit.

Në planin afatgjatë, dokumenti vëren se Irani do të punojë me Omanin dhe shtetet e tjera të Gjirit për të krijuar një marrëveshje “më të gjerë” se si të menaxhohet Ngushtica e Hormuzit.

SHBA-të besojnë se Irani do të mbrojë të drejtat e tij “në mënyrë agresive”, por se shtetet e Gjirit “kurrë” nuk do të pranonin një të ardhme në të cilën ekziston një sistem takse, tha zyrtari.

Pika 6: Paratë për rindërtimin e Iranit

Pika e gjashtë e Memorandumit të Mirëkuptimit thotë se SHBA-të dhe partnerët rajonalë do të zhvillojnë një “plan përfundimtar, të dakordësuar reciprokisht” me vlerë të paktën 300 miliardë dollarë (224 miliardë paund) për rindërtimin dhe zhvillimin ekonomik në Iran.

Mekanizmi përfundimtar do të miratohet brenda 60 ditëve nga marrëveshja përfundimtare dhe të gjitha licencat, përjashtimet dhe lejet do të jepen nga SHBA-të.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë që SHBA-të do të përfshihen financiarisht.

Një zyrtar vuri në dukje se SHBA-të nuk janë të detyruara t’i paguajnë “asnjë qindarkë parash” Iranit ose të kontribuojnë në fond.

Si një shembull hipotetik, zyrtari tha se nëse Irani “sjellet mirë”, autoritetet e Emirateve mund të ndërtojnë një termocentral në Iran, me bekimin e SHBA-së.

Trump dhe zyrtarë të tjerë kanë bërë shumë përpjekje për t’ia bërë të qartë publikut amerikan se nuk do ta paguajnë Iranin drejtpërdrejt, gjë që administrata thotë se është në kontrast të plotë me marrëveshjen bërthamore të vitit 2015 midis Iranit dhe administratës Obama.

Pika 7: Sanksionet do të ndërpriten

SHBA-të do të ndërpresin të gjitha sanksionet ekonomike kundër Iranit, duke përfshirë ato të përfshira në rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe ato të zbatuara në mënyrë të njëanshme nga SHBA-të.

Megjithatë, afati kohor është i paqartë.

Dokumenti vëren se orari do të miratohet si pjesë e marrëveshjes përfundimtare, por të dyja palët pranojnë qëllimet e tyre për ta adresuar “menjëherë” çështjen në negociatat pasuese.

Irani është goditur rëndë nga sanksionet dhe një fushatë amerikane – Operacioni “Tërbimi Ekonomik” – ka kërkuar ta shkëpusë Teheranin nga sistemi financiar global.

Pika 8: Asnjë armë bërthamore

Irani ka rënë dakord të mos sigurojë ose blejë një armë bërthamore dhe të dyja palët kanë rënë dakord të merren me uraniumin e pasuruar që Teherani tashmë e ka.

Metoda për të menaxhuar materialin është e paqartë. Dokumenti vëren se mekanizmi “do të miratohet reciprokisht” në bisedimet pasuese, por që, të paktën, do të “përzihet” në vend nën mbikëqyrjen e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, ose IAEA.

Një zyrtar i lartë amerikan e përshkroi këtë si një “standard minimal” dhe një “fitore të madhe” për SHBA-në.

Trump ka thënë se parandalimi i Iranit nga të paturit e një arme bërthamore ishte “99%” e asaj që ai donte duke nisur Operacionin Epic Fury në fillim të këtij viti.

Meqenëse SHBA-të e kanë përshkruar marrëveshjen si të bazuar në performancë, lehtësimi i sanksioneve i specifikuar në pikën 7 është i lidhur me përmbushjen nga Irani të pikës 8.

Pikat 9 dhe 10: Një ‘status quo’

Dy pjesët e mëposhtme të marrëveshjes specifikojnë se SHBA-të dhe Irani bien dakord për një “status quo” të programit të tij bërthamor ndërkohë, derisa të trajtohet çështja e uraniumit të pasuruar.

Në praktikë, kjo do të thotë që SHBA-të nuk do të vendosin sanksione të reja. Ndërkohë, do të lëshojnë përjashtime për eksportin e naftës, produkteve të naftës dhe shërbimeve të tjera të lidhura, të tilla si transaksionet bankare dhe transporti.

Pika 11: Fondet e ngrira

Kjo pikë ka qenë një pengesë e rëndësishme për negociatat.

Irani kishte këmbëngulur prej kohësh që asetet e tij të ngrira të liroheshin, duke i ofruar vendit një tjetër shpëtim ekonomik.

Pika e njëmbëdhjetë e dokumentit vëren se SHBA-të “marrin përsipër të vënë në dispozicion të plotë fondet e ngrira ose të kufizuara” sapo të nënshkruhet Memorandumi i Mirëkuptimit dhe se procedurat do të bien dakord gjatë negociatave.

Një zyrtar amerikan u tha gazetarëve të mërkurën se disa asete do të lirohen ndërsa bisedimet pas Memorandumit të Mirëkuptimit vazhdojnë të shpërblejnë Iranin kur ai të përmbushë aspekte të marrëveshjes, siç është fillimi i trajtimit të uraniumit të tij të pasuruar shumë.

Pikat 12-14: Monitorimi dhe negociatat përfundimtare

Pikat e fundit të dokumentit përcaktojnë logjistikën se si do të zhvillohet marrëveshja.

Ata thonë se SHBA-të dhe Irani do të krijojnë një “mekanizëm” për të monitoruar zbatimin e Memorandumit të Mirëkuptimit dhe pajtueshmërinë me një marrëveshje të ardhshme, megjithëse nuk është e qartë se si do të duket kjo në praktikë.

Pastaj, sapo të nënshkruhet Memorandumi i Mirëkuptimit dhe të fillojë zbatimi, SHBA-të dhe Irani do të fillojnë negociatat për një marrëveshje përfundimtare.

Dhe së fundmi, Memorandumi i Mirëkuptimit përcakton se një marrëveshje përfundimtare do të miratohet nga një rezolutë detyruese e Këshillit të Sigurimit të OKB-së.