Philip Kosnett: Ky është qëndrimi amerikan!

Ambasadori amerikan në Kosovë, Philip Kosnett ka dhënë një intervistë ekskluzive në Rubikon të Klan Kosovës, referuar zhvillimeve të fundit politike në vend.

Cila është kërkesa e Kosnett drejtuar presidentes Osmani dhe kryeministrit Kurti?

A kërkoi ai nga partitë opozitare që ta votojnë Vjosa Osmanin për presidente?

Këto dhe shumë të tjera i gjeni në intervistën e Ambasadorit Kosnett, të plotë të cilën mund ta gjeni më poshtë:

15 prill 2021

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Shkëlqesia Juaj Kosnett, mirë se vini në Rubikon.

Ambasadori Philip Kosnett: Faleminderit Adriatik. Më vjen mirë që jam sërish këtu.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Ju faleminderit. Kosova ka kryeministër të ri; gjithashtu presidente të re. Ju i keni mbështetur votimin për institucionet e reja në Kosovë. Tashmë jeni takuar me shumicën e ministrave, jeni takuar me kryeministrin Kurti, jeni takuar me presidenten Osmani. Si i shihni këto ditët e para?

Ambasadori Philip Kosnett: Së pari, mendoj se është me rëndësi që Kosova ka institucione funksionale, që të ketë qeveri që do të ketë mundësinë për të ecur përpara. Mendoj se zgjedhja e presidentes ishte shumë e rëndësishme – jo përkitazi me kush është president, kush është kryeministër – por, që institucionet të kenë mundësi për të funksionuar. Por, mendoj se qeveria Kurti është e etur për t’ia nisur punës dhe për të përmbushur premtimet e saj ndaj popullit të Kosovës. Mendoj se kohëve të fundit e kemi parë – dhe zgjedhjet e shkurtit e përkujtuan atë – se njerëzit në Kosovë janë të etur për ndryshim. Duan të shohin veprim të njëmendtë kundër korrupsionit. Duan të shohin përparim ekonomik që vërtetë do të ndihmojë jetën e qytetarëve të rëndomtë. Dhe mendoj se është e rëndësishme që të dihet – dhe kam folur për këtë edhe më parë – se nuk është përgjegjësi vetëm e qeverisë për ta çuar vendin përpara. Edhe partitë opozitare luajnë rol të rëndësishëm në zhvillimin e politikave në bashkëveprim me qeverinë. Sektori privat është jetik për zhvillimin ekonomik të këtij vendi. Zërat e shoqërisë civile kanë rëndësi. Pra, mendoj se kjo është kohë shumë emocionuese për Kosovën dhe është me rëndësi që çdo institut dhe çdo individ në vend të luajnë rolin e tyre.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Por, në ditët e para të formimit të institucioneve të reja e pamë se si kryeministri Kurti – apo para se të votohej kryeministër – Kurti dhe Vjosa Osmani u takuan me prijësit opozitarë, por ata u ankuan se iu kërkua që të punojnë së bashku në disa fusha, por nuk iu kërkua që të votonin për qeverinë apo presidentin. E pastaj e pamë ngërçin që ndodhi gjatë zgjedhjes së presidentes. Ju u përfshitë me ‘cicërimën’ tuaj ku thatë që “Pozicioni i qeverisë amerikane mbetet i pandryshuar. Ne mbështesim votimin për president në Kuvend. U bëjmë thirrje të gjithë deputetëve të Kuvendit të përmbushin përgjegjësitë e tyre ndaj popullit të Kosovës duke marrë pjesë në votim për të siguruar kuorumin”. Por e pamë që AAK-ja dhe PDK-ja nuk morën pjesë në votimin për president duke e bojkotuar atë. Si i komentoni këto ndodhi?

Ambasadori Philip Kosnett: Është pikëpamja ime, është pikëpamje tamam amerikane sepse ne mendojmë që partitë në opozitë luajnë rolin e tyre, i cili është po aq i rëndësishëm sa i partive në qeveri, për të ndihmuar në formimin e politikave. Çështja nuk është që partitë opozitare duhet që vetëm verbërisht të mbështesin dhe të pajtohen me çdo gjë që bën qeveria. Duhet të ketë politikë të vendosur ku partitë opozitare dhe qeveria takohen rregullisht, diskutojnë, argumentojnë, gjejnë së bashku mënyra për të shkuar përpara. Individët në opozitë kanë po aq përgjegjësi sa individët në qeveri për ta çuar vendin përpara. Megjithatë, mendoj se është shumë me rëndësi që kjo të jetë rrugë dykahëshe. Nuk është puna vetëm e partive opozitare për të dëgjuar qeverinë. Edhe qeveria duhet t’i dëgjojë partitë opozitare, por edhe njerëzit jashtë botës politike, komunitetin afarist, shoqërinë civile, etj. Pra, sa i përket votimit për president, ne nuk po thoshim që të gjithë duhet të votojnë për një kandidat të caktuar. Nëse partitë opozitare të kishin dashur të paraqitnin një kandidat të dytë në opozitë, kjo do të ishte në rregull dhe ne do të kishim parë cili do të ishte përfundimi.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Pra, nuk po iu bënit thirrje për të votuar për Vjosa Osmanin, vetëm për president?

Ambasadori Philip Kosnett: Jo. Nuk i kërkuam askujt për të votuar për Vjosa Osmanin për president. Çka bëmë është se thamë që të gjithë deputetët e Kuvendit kanë përgjegjësi për të marrë pjesë aktivisht. Për të vënë fletëvotimin në kuti për këdo që dëshironin. Ne mendojmë se është me rëndësi për t’iu larguar kësaj traditës në politikën kosovare ku bojkotimi i Kuvendit, bojkotimi i punës së qeverisë duket si taktikë legjitime.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Është bërë në të kaluarën nga të gjitha partitë e ndryshme politike, edhe nga Vetëvendosja.

Ambasadori Philip Kosnett: Po, absolutisht. Mendoj se kur Vetëvendosje ishte në opozitë, ata bënë gjëra të cilat nuk i miratonim. Por, po flas për këtë kulturën e gjerë politike, e jo vetëm duke kritikuar këtë apo atë parti. Nuk është fshehtësi që politika në Shtetet e Bashkuara është e polarizuar, demokratët dhe republikanët luftojnë mjaft ashpër për pikëpamjet e tyre të ndryshme. Por kurrë nuk dëgjon që politikanët amerikanë thjesht e bojkotojnë Kongresin. Kjo nuk ndodh. Vijnë e paraqiten në punë dhe i kanë këto biseda të vështira me njerëzit në anën tjetër. Në kontekstin kosovar, qeveria nuk mund të bëjë më shumë nëse opozita nuk merr pjesë. Ky është përkujtim se qeveria duhet ta marrë rolin e opozitës seriozisht. Nëse vendi do të ketë buxhet funksional, të gjithë duhet të marrin pjesë. Nëse vendi do të ketë politikë të jashtme që mbron të ardhmen e popullit të Kosovës, edhe këtu partitë opozitare luajnë rol legjitim.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Natyrisht, janë ditët e para – janë vetëm 22 apo 23 ditë që kur kemi institucione të reja – a e kemi parë këtë bashkëpunim ndërmjet opozitës dhe qeverisë?

Ambasadori Philip Kosnett: Mendoj se do të marrë më shumë kohë që njerëzit t’i tejkalojnë zakonet e tyre të vjetra dhe për të pasur biseda që i tejkalojnë të zakonshmet, ku njerëzit vërtetë në mënyrë aktive përpiqen për të gjetur kompromis, për të gjetur mënyrë për të ecur përpara. Më 2 prill, para votimit për president, kur qeveria sugjeroi për të bërë disa ndryshime në ligjin për zgjedhje dhe opozita tha: “Jo kaq shpejt. Kjo njëmend kërkon shqyrtim të kujdesshëm dhe diskutim”, mendova se kjo ishte mënyrë e përshtatshme që partitë opozitare të luanin rolin e tyre. Qeveria e pranoi këtë dhe tha: “Mirë, kjo është mënyra si do të ecim përpara”. Prandaj, mendoj se për këtë dhe për shumë çështje tjera, diskutimet e rënda ndërmjet partive politike vetëm mund ta çojnë vendin përpara.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Por, e kemi parë opozitën duke thënë se pikërisht ai episod me projektligjin për reformën zgjedhore ishte fillim jo i mbarë sepse kur e keni shumicën në Kuvend do t’i kërkosh opozitës për të ndërmarrë hapat e parë për reformën e ligjit për zgjedhje dhe doli diçka si: “ose ejani e votoni për këtë ligj ose shkojmë në zgjedhje të reja të jashtëzakonshme”. Dhe siç e përshkruat edhe ju, kjo e zemëroi opozitën.

Ambasadori Philip Kosnett: Por, çka dua të them është se mendoj se kjo ishte përvojë për të nxjerrë mësime për të gjithë dhe kjo tregon se madje edhe kur e keni shumicën, nuk mund të bëni ndryshim pa pjesëmarrjen e të gjithëve. Por, kjo nuk do të thotë që qeveria nuk duhet të kërkojë ndryshim. P.sh. edhe një çështje tjetër kundërthënëse ka të bëjë me propozimin e qeverisë për të nxjerrë legjislacion të ri për pasurinë e pajustifikueshme. Kjo është çështje shumë e ndërlikuar. Është e qartë – dhe mbani në mend, kam jetuar në Kosovë herë pas here pothuajse 20 vjet – që qytetarët janë shumë të pakënaqur me atë që e shohin si nivel të lartë të korrupsionit. Janë shumë dyshues ndaj disa njerëzve që përgjatë viteve mund të kenë përfituar padrejtësisht nga pozita e tyre. Pra, besoj se në Kosovë ka vullnet të fortë për t’i dhënë fund këtij lloji të korrupsionit. Njëkohësisht, është shumë me rëndësi që çdo veprim për të hetuar pasurinë e pajustifikueshme të njerëzve të bëhet në pajtim me ligjin, që të ketë proces të drejtë dhe të ketë neutralitet politik. Njerëzit që i marrin vendimet për hetimin e pasurisë së pajustifikueshme nuk duhet të bëjnë këtë me motivime politike. Pra, policia, prokuroria, të tjerët që mund të jenë të përfshirë duhet të jenë plotësisht neutralë në këtë. Por, do të them se ka njerëz që me siguri do të ishin shumë të lumtur nëse hetimet e tilla nuk bëhen. Mendoj se vendi meriton më shumë se aq dhe mendoj se kjo është fushë ku opozita nuk duhet të jetë vetëm obstruksioniste dhe të thotë “Jo”, por do të duhej të thonë “të gjejmë mënyrë për të pasur ligje dhe procese që janë të drejta, që i mbrojnë të drejtat e individëve, si dhe të drejtat e qytetarëve të vendit”.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Koncept-dokumenti për këtë ligj u prezantua dje në Kabinet dhe kryeministri Kurti doli me një video-porosi duke e sqaruar atë. Në këtë koncept-dokument thuhet se kjo do të arrihet përmes ligjit të ri që mundëson konfiskimin e pasurisë së krijuar në mënyrë të paligjshme edhe pa aktgjykim dënues. Kjo zgjidhje mundëson konfiskimin e pasurisë së pajustifikueshme në procedurë civile dhe në mungesë të dënimit, si dhe për të promovuar demotivimin e krimit në vendin tonë. A është kjo mënyra si të ecet përpara sepse disa avokatë kanë dyshime nëse ky është mekanizëm që do të jetë jashtë fushëveprimit të sistemit gjyqësor në Kosovë?

Ambasadori Philip Kosnett: Mendoj se paraqet pikënisje për diskutim dhe është tërësisht e përshtatshme që avokatët, analistët, udhëheqësit e tjerë politikë të reagojnë ndaj saj. Nuk kam ndonjë mendim ligjor për këtë përveç se mendoj që është e dobishme, është e rëndësishme që kryeministri e parashtroi këtë ide dhe tani të gjithë duhet të reagojnë ndaj saj dhe duhet të jetë diçka ku arrihet konsensusi rreth mënyrës më të mirë për të vazhduar. Them konsensus, por realisht disa njerëz nuk do të pranojnë kurrë diçka të tillë. Por, mendoj se shumica e udhëheqësve politikë të Kosovës e kuptojnë se ka ardhur koha për të ndalur fjalët për luftimin e korrupsionit e këtillë dhe është koha për veprim.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Dhe duhet të jetë në përputhje me Kushtetutën e Kosovës? Sepse krijimi i një mekanizmi të ri që është jashtë vijës së gjyqësorit nganjëherë mund të jetë e ndërlikuar.

Ambasadori Philip Kosnett: Këto janë çështje ligjore dhe kushtetuese. Pra, mund të duhet ca kohë për të arritur pikën kur njëmend mund të përparosh me këtë ligj apo ndonjë variant të tij. Mendoj se është e rëndësishme që ky debat të fillojë tani.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Z. ambasador, javën e kaluar kryeministri Kurti sërish ktheu çështjen e reciprocitetit me Serbinë – më kujtohet që herën e shkuar kur kjo ishte temë e nxehtë – qeveria amerikane e kundërshtoi atë. Çfarë pikëpamje keni tani për këtë qëndrim?

Ambasadori Philip Kosnett: Pikëpamja jonë është se tani nuk do të ishte konstruktive që Kosova të vendosë reciprocitetin. A ka Kosova ka të drejtë ligjore si vend sovran për ta bërë këtë, do të thosha Po. Por, qeveria gjithashtu ka thënë se dëshiron të ketë qasje të kujdesshme për zhvillimin e strategjisë për dialog, që duan të flasin me partnerët e tyre ndërkombëtarë, si dhe me hisedarët brenda vendit dhe të hartojnë një qasje të kujdesshme dhe gjithëpërfshirëse. Mendoj se kjo ka kuptim. Pra, duhet të bëhet dallimi në mes të asaj që qeveria e Kosovës thotë se kemi të drejtë, mund të vendosim hapa të caktuar dhe thënies se do ta bëjmë këtë menjëherë. Mendoj se qeveria ka treguar qëndrim konstruktiv duke dëshiruar që të planifikojë dhe të bëjë përpjekje për hartimin e qasjes së saj. Jo vetëm të ngutet në një drejtim të caktuar. Prandaj, në këtë kuptim, mendoj se është e drejtë të themi se Kosova tashmë ka hyrë në procesin e dialogut. Dhe shpresoj se sa më shpejt do të ketë takime me Serbinë në Bruksel duke e kuptuar se nuk mund të mbyllet çdo gjë me një takim të vetëm, është proces.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Dhe duke thënë jo tani, a ka afat kohor sa duhet të presë qeveria për të vendosur – sepse ky ishte edhe premtim gjatë zgjedhjeve – kthimi i reciprocitetit me Serbinë?

Ambasadori Philip Kosnett: Nuk do të them ndonjë datë të rastësishme dhe të them ky është afati kohor për këtë. Çka do të them dhe kjo është shumë e rëndësishme është se qëllimi afatgjatë për Kosovën dhe të gjithë fqinjët në Ballkan nuk do të duhej të jetë vendosja e më shumë pengesave për tregti. Qëllimi duhet të jetë mënjanimi i pengesave për tregti nga të gjithë deri në atë masë saqë diskutimi për reciprocitet, diskutimi për këto çështje, duke u treguar vendeve fqinje disavantazhet e pengesave tarifore dhe jotarifore – këto janë çështje legjitime për diskutim në kontekst të dialogut, por edhe në kontekst të përpjekjeve për të ndërtuar ekonomi rajonale dhe –diçka tjetër për të cilën kemi folur edhe më përpara – është rëndësia që Kosova të jetë pjesëmarrëse aktive në përpjekjet për forcimin e lidhjeve ekonomike rajonale. Kur e shikoni të ardhmen së Kosovës në energji, kur i shikoni mundësitë për të tërhequr investime të huaja, për të ndërtuar industrinë e Kosovës, që e di se është prioritet për qeverinë e tanishme, pengesat artificiale ndërmjet vendeve në rajon nuk do t’i ndihmojnë as Kosovës e as askujt tjetër. Prandaj, çfarëdo qofshin mekanizmat, qoftë mini-Shengeni, CEFTA, apo qasjet tjera, mendoj se është jetike që qeveria e Kosovës dhe hisedarët e tjerë, si komuniteti afarist, Oda Ekonomike Amerikane, partitë opozitare… të fillojnë me qëndrimin se ekonomia, tregu i Kosovës është shumë i vogël për të përparuar e vetme dhe duhet të ketë përpjekje për t’i forcuar lidhjet ekonomike rajonale.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Por, pse të quhet reciprociteti pengesë? Sepse është legjitime që çfarëdo që Serbia ia bën Kosovës, të bëhet e njëjta gjë edhe anasjelltas. Pra, qeveria po kërkon të bëjë të njëjtën gjë që Serbia ia bën Kosovës. Pse duhet të konsiderohet kjo pengesë?

Ambasadori Philip Kosnett: Është pengesë edhe kur e bën Serbia. Qëllimi duhet të jetë për mënjanimin e pengesave tregtare, nëpër tërë rajonin nga të gjitha qeveritë. Dhe i kam dëgjuar zyrtarët e qeverive tjera, përfshirë edhe të Serbisë duke u pajtuar se vetëm fakti që p.sh. kamionët i shpenzojnë mijëra e mijëra orë duke pritur në kufi nuk stimulon dhe kjo iu kushton para ndërmarrjeve, iu kushton para njerëzve. Ka mënyra të tjera duke zvogëluar pengesat, duke zvogëluar tarifat do të rritet tregtia dhe prosperiteti për të gjithë në rajon. Pra, çka po them është se qëllimi strategjik është që të gjithë t’i heqin këto pengesa. Situata ku disa vende kanë pengesa si këto dhe të tjera nuk kanë gjithashtu nuk është përfundim i mirë.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Pra, në thelb çka po i thoni qeverisë Kurti është: Mos u ngutni me masat e reciprocitetit tani. Mos i vendosni.

Ambasadori Philip Kosnett: Mos i vendosni tani. I merrni parasysh përderisa e zhvilloni strategjinë e përgjithshme. Çka do të më bënte më të lumtur – jo vetëm mua, por çka do të bënte edhe qeverinë time më të lumtur do të ishte nëse vendet tjera që kanë vendosur pengesa të thonë: E dini, nuk duam të hyjmë në luftë tarifore ku gjithnjë e më shumë vëmë presion mbi të gjithë qytetarët tanë, do të dëshironim që të gjithë të shkojnë në drejtim më pozitiv.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: E çka nëse ata sërish nuk duan t’ju dëgjojnë dhe vazhdojnë me masat e reciprocitetit? E kemi parë më parë, taksën 100 %, pastaj e pamë që u zëvendësua me reciprocitetin. Çka nëse e njëjta gjë ndodh edhe tani?

Ambasadori Philip  Kosnett: Siç e thatë, e kemi parë këtë dhe nuk ishte aq konstruktive dhe nuk na çoi përpara drejt qëllimit të forcimit të tregtisë dhe investimeve dhe zvogëlimit të tensioneve në rajon. Prandaj, shpresoj që do të mund ta shmangim vazhdimin e këtij filmi.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: E kur pritni që të mbahet takimi ndërmjet udhëheqësve të ri të Kosovës dhe përfaqësuesve të Serbisë?

Ambasadori Philip Kosnett: Mendoj se kjo është pyetje për qeveritë e Kosovës dhe Serbisë. Por, shpresoj që…

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Kur do të dëshironit ta shihnit atë?

Ambasadori Philip Kosnett: Mendoj se kur të kenë shqyrtuar cila do të jetë qasja e tyre dhe kur të kenë diçka konstruktive për të thënë, atëherë kjo do të lëvizë sërish procesin. Si rregull, diplomacia amerikane nuk përqendrohet në takime veç sa për të mbajtur takime. Mendoj se është më mirë nëse kanë diçka të gatshme për të arritur.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Po marrëveshja e Uashingtonit? E dimë se Kurti atëherë pat thënë –do ta lexoj postimin e tij në Twitter – “Nuk kemi detyrime për zotimet e kryeministrit të paligjshëm të Kosovës kur të kthehemi në detyrë. Nënshkrimi i tij poshtë teksteve jo koherente dhe jo transparente është kundër vullnetit të popullit, rendit demokratik dhe shkel kushtetutën dhe ligjet e Kosovës. Ato nuk do të ratifikohen në Kuvendin tonë”.

Ambasadori Philip Kosnett: Disa njerëz menduan se administrata e Biden-it thjeshtë do të griste çdo gjë që kishte bërë administrata e Trump-it. Kjo nuk ka ndodhur. Në fakt, administrata e Biden-it e ka bërë të qartë se mendojmë se një pjesë e madhe e punës së bërë në forcimin e marrëdhënieve tregtare ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe në rajon ishte pozitive dhe do të vazhdojmë të punojmë mbi to.

Kjo është edhe politikë e administratës së Biden-it. Prandaj, çka po kërkojmë nga Kosova, Serbia dhe të tjerët nuk është që të kenë vetëm një reagim të menjëhershëm që nuk na pëlqen çka ka bërë qeveria prandaj do të heqim qafe. Mendoj se nëse i shikoni qëllimet specifike të marrëveshjes së Uashingtonit, për forcimin e tregtisë, për forcimin e investimeve, forcimin e investimeve amerikane në rajon, këto janë gjëra pozitive. Prandaj, çka do të kërkoja nga qeveria e Kosovës është të ecë përtej politikës së saj dhe të shikojë nëse gjërat që janë diskutuar vitin e shkuar ende kanë kuptim për popullin e Kosovës. Dhe mendoj se ato kanë kuptim.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Të gjitha? Të gjitha kanë kuptim? Janë 15 pika.

Ambasadori Philip Kosnett: Mendoj se forcimi i lidhjeve rrugore, hekurudhore dhe ajrore, sjellja e më shumë investimeve amerikane në rajon përmes Korporatës për Zhvillimin Financiar, gjërat e tilla, të gjitha kanë kuptim. Një ndër të arriturat e mëdha të marrëveshjes së Uashingtonit mendoj se ishte aranzhimi që Kosova dhe Izraeli të vënë marrëdhënie diplomatike. Mendoj se kjo është e rëndësishme, Adriatik, jo vetëm se është edhe një shtet me flamur që e njeh Kosovën, por sepse Izraeli mund të jetë shembull dhe partner për Kosovën. Kanë shumëçka të përbashkët. Këto janë vende me popullatë të vogël, por me kapital të mahnitshëm njerëzor. Të rinj shumë të talentuar në veçanti në sektorin e teknologjisë. Dhe Shtetet e Bashkuara do të dëshironin të shohin jo vetëm qeveritë e Kosovës dhe Izraelit, por edhe komunitetet e tyre afariste duke i vënë lidhjet. Mendojmë se kjo është vërtetë emocionuese dhe të dy vendet do të përfitojnë. Shpresoj që edhe ndërmarrjet amerikane të jenë gjithashtu të përfshira në këtë proces.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Por, ka pasur edhe dyshim a duhet ambasada të jetë në Jerusalem? Tani është punë e kryer, por kemi dëgjuar presidenten Osmani, si dhe kryeministrin Kurti duke thënë se do ta diskutojnë këtë gjë me Uashingtonin dhe administratën amerikane.

Ambasadori Philip Kosnett: Qëndrimi ynë për këtë ka qenë shumë i qartë që Kosova ka të drejtë sovrane për të vendosur ku dëshiron ta vendosë ambasadën e saj në Izrael. Është çështje mes qeverisë së Kosovës dhe asaj të Izraelit. E përdorët shprehjen “çështje e kryer”, mendoj se dëshira jonë është t’i shohim Kosovën dhe Izraelin duke u përqendruar në përfitimet ekonomike, të sigurisë të kësaj marrëdhënieje. Por, ne jemi vëzhgues në këtë dhe kjo çështja e lokacionit të ambasadës iu takon Kosovës dhe Izraelit.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: T’i kthehemi sërish marrëveshjes së Uashingtonit. Kryeministri Kurti ka thënë se ky dokument shkel kushtetutën dhe ligjet e Kosovës. A e konsideroni që dokumenti shkel kushtetutën?

Ambasadori Philip Kosnett: Unë njëmend përqendrohem në qëllimet e dokumentit, në elementet e dokumentit. A është ligjërisht i detyrueshëm sinqerisht është më pak i rëndësishëm për ne se sa a ia vlen t’i përmbahemi atij. Nëse ia vlen që t’i përmbahemi, atëherë të gjithë duhet ta bëjmë atë.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Dhe pritni që institucionet e reja të Kosovës t’i përmbahen asaj?

Ambasadori Philip Kosnett: Mendoj se do të ishte ide e mirë. Sërish, mendoj se forcimi i lidhjeve ekonomike ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, ndërmjet Kosovës dhe të gjitha vendeve në rajon, është në interes të Kosovës.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Por, a nuk ka status të detyrueshëm sepse ishte nënshkruar në Shtëpinë e Bardhë?

Ambasadori Philip Kosnett: Mendoj se është e rëndësishme që të mos përqendrohemi në atë pyetje, a është e detyrueshme, por a ka kuptim, a është e vlefshme për popullin e Kosovës? Dhe mendoj se përgjigja është po.

Rubikon me Adriatik Kelmendi Dhe nuk mund të shihet si meny ku mund të zgjedhësh diçka dhe të lësh gjërat që ndoshta nuk të pëlqejnë?

Ambasadori Philip Kosnett: Mendoj se këto janë tema legjitime për diskutim ndërmjet palëve të përfshira. Në disa çështje duhet që Kosova dhe Serbia të punojnë së bashku si p.sh. në lidhjet tregtare. Disa çështje të marrëveshjes së Uashingtonit mund të përmbushen vetëm me veprimet e njërit apo tjetrit vend ose nga Kosova dhe Serbia në bashkëveprim me të tjerët, siç është edhe një element për marrëdhëniet e Kosovës me Izraelin, si dhe ka element për marrëdhëniet e Serbisë me Izraelin. Më vjen mirë që mund ta them se nuk jam avokat – më falni, nuk duhet ta them këtë, por ja që e thashë – dhe mund të mendoj çka është praktike dhe e vlefshme për popullin e që të mos ngec gjithmonë në këto çështjet e interpretimit.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Z. ambasador, a ka qartësi rreth përfshirjes së SHBA-së në procesin e dialogut me administratën e re? A do të ketë përfaqësues të posaçëm për bisedimet Kosovë dhe Serbi? A do të shohim vazhdim të arritjeve të këtyre marrëveshjeve ekonomike e Brukselit t’i lihen çështjet politike? A kemi vijë të qartë si do të vazhdohet?

Ambasadori Philip Kosnett: Administrata e Biden-it e ka bërë të qartë se vazhdojmë të mbështesim fuqimisht ndërmarrjen e udhëhequr nga BE-ja për dialog. Ende e kemi përfaqësuesin e posaçëm të Departamentit të Shtetit për Ballkanin Perëndimor, mikun tim Matt Palmer. Matt-i është ende aty dhe ende i përfshirë në mënyrë aktive. Philip Reeker, që është Ndihmës-sekretar i Shtetit për çështje evropiane, i njohur mirë në Kosovë, para disa ditëve u takua me Miroslav Lajçakun në Bruksel për tu konsultuar si të vazhdohet. Prandaj, mendoj se në mënyrë aktive po punojmë me miqtë tanë të Bashkimit Evropian. Në disa prej çështjeve më specifike – a do të ketë emisar presidencial, a do të ketë ndarje të punës? Mendoj se këto pyetje ende nuk kanë përgjigje. Por, mendoj se është e drejtë të thuhet se Shtetet e Bashkuara dhe BE-ja do të punojnë së bashku me shumë kujdes, ngushtë dhe në bashkëpunim se si të vazhdohet tutje. Administrata e Biden-it e ka bërë të qartë, presidenti Biden e ka bërë vetë të qartë se Shtetet e Bashkuara do t’i kthehen shembullit më tradicional të diplomacisë të këshillimit të ngushtë me miqtë dhe aleatët për çështjet e ndryshme para se të marrim vendim. Këtë tashmë e kemi parë në një varg çështjesh. Prandaj, mendoj se në procesin Kosovë-Serbi do të shohim theks të shtuar të bisedimeve me miqtë dhe partnerët, përfshirë edhe Kosovën, por edhe të dëgjojmë.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Ish-emisari amerikan, emisari presidencial Richard Grenell ishte vërtetë kritik ndaj Kurtit si kryeministër i ri. Më 3 mars postoi në Twitter: “Udhëheqësi i ri antiamerikan i krahut të majtë, Albin Kurti ka qenë kundër politikës amerikane të sugjeruar nga Bill Clinton, George Bush, Barack Obama dhe Donald Trump. Ai është gjithmonë antiamerikan. Ekipi i Biden-it duhet ta ndalojë këtë”. A keni koment lidhur me këtë?

Ambasadori Philip Kosnett: Rick-u është qytetar privat dhe ka çdo të drejtë të shprehë mendimet e tij. Ai momentalisht nuk flet për qeverinë e Shteteve të Bashkuara.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Mbrëmë në këtë studio pata diskutim rreth opsioneve për gjetjen e zgjidhjes përfundimtare me Serbinë për arritjen e marrëveshjes dhe dy opsione që u diskutuan ishte Asociacioni i komunave me shumicë serbe dhe që ndoshta disa vende sërish do ta shtyjnë idenë për shkëmbimin e territorit. Si ju duken këto dy opsione apo a duhet të kërkojmë edhe opsione tjera?

Ambasadori Philip Kosnett: Është gjithmonë mirë të kemi opsione. Është mirë të kemi diskutime të hapura dhe askush nuk e mban monopolin mbi idetë. Sa i përket shkëmbimit të territorit, do të them që Shtetet e Bashkuara nuk janë të interesuara. Kjo çështje ngritet tërë kohën. Kur u ktheva në Kosovë para pak më shumë se dy viteve, kjo ishte temë e nxehtë dhe ajo që pata thënë ishte se ShBA-ja është e hapur për ide që populli i Kosovës dhe Serbisë – jo vetëm disa politikanë, por populli i konsideron të pranueshme. Mendoj se është e qartë se populli i Kosovës fare nuk ka oreks për shkëmbim të territorit. Prandaj, nuk mendoj se ka nevojë të shpenzojmë energji për këtë. E di se njerëzit ende janë të ndjeshëm ndaj kësaj çështjeje, por Shtetet e Bashkuara nuk inkurajojnë në mënyrë aktive shkëmbimin e territorit, nuk kemi qenë prapa kësaj ideje dhe nuk jemi as tash. Prandaj, mjaft me shkëmbimin e territorit. Sa i përket Asociacionit të komunave me shumicë serbe, mendoj se në të kaluarën është bërë shumë punë për këtë. Mund të ketë interpretime të ndryshme si të ecet tutje. Mendoj se është e rëndësishme që Serbia dhe Kosova, me ndihmën e BE-së, të arrijnë mirëkuptim si të vazhdohet për këtë. Mendoj se do të duhet diskutime shtesë për ta zgjidhur këtë çështje.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Kur mendoni është reale të pritet arritja e marrëveshjes?

Ambasadori Phlip Kosnett: Marrëveshja gjithëpërfshirëse?

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Po.

Ambasadori Philip Kosnett: Sërish, nuk dua… është pyetje e drejtë, është vështirë të spekulohet. Mendoj se më e rëndësishmja është që procesi të ecë në mënyrë konstruktive dhe të hollësishme dhe mendoj se qeveria Kurti duke vënë zëvendës-kryeministrin Bislimi në këtë mes, duke vënë në pah se presidentja, kryeministri, ministrja e punëve të jashtme, zëvendës-kryeministri dhe kryetari i Kuvendit janë të gjithë pjesë e një grupi që po përpiqen të përcaktojnë cila është mënyra më e mirë për politikën e jashtme të Kosovës, mendoj se ky është hap i rëndësishëm. E nënvizoj se qeveria gjithashtu duhet të flasë edhe me partitë opozitare, me shoqërinë civile, me të tjerët në përpjekje për të zhvilluar qasje gjithëpërfshirëse ashtu që kur negociatorët e Kosovës të ulen përballë negociatorëve të Serbisë, të jetë e qartë se ata e përfaqësojnë vendin e jo vetëm një parti politike.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Një çështje tjetër që del në pah vazhdimisht, kur flasim për arritjen e marrëveshjes me Serbinë, por gjithashtu kemi parë spekulim për bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. E kemi parë kryeministrin Kurti duke thënë se Kosova nuk ka ligj për referendum, por dy referendume ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë do të zgjidhnin këto çështje dhe ai do të votonte për bashkimin e dy vendeve. Si e shihni këtë ide?

Ambasadori Philip Kosnett: Qëndrimi ynë, qëndrimi i Shteteve të Bashkuara ka qenë i njëjtë me dekada. Nuk besojmë që problemet e Kosovës dhe të rajonit do të zgjidheshin me të menduar pan-shqiptar apo pan-serb. Nuk jemi përfshirë në të ’90-t me qëllim të ndërtimit të Serbisë së Madhe apo Shqipërisë së Madhe. Nuk mendojmë që kjo është mënyra për të ecur përpara dhe mendojmë që politikanët e Kosovës, pa marrë parasysh komunitetin, duhet të punojnë për zgjidhjen e problemeve të Kosovës, jo të problemeve të vendeve fqinje.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Po ua shtroj këto pyetje sepse ende nuk e kemi pasur rastin të intervistojmë kryeministrin Kurti apo presidenten Osmani prej zgjedhjes së tyre. Natyrisht, qeveria e re i ka jo një, por dy zëdhënës, por ende nuk kemi parë që kryeministri Kurti dhe presidentja Osmani kanë dhënë intervista për mediat lokale. Njerëzit në media kanë filluar të kritikojnë këtë si mungesë transparence. A keni koment për këtë?

Ambasadori Philip Kosnett: Nuk e kam diskutuar këtë me presidenten dhe kryeministrin. Sa më përket mua, më duket e dobishme që të takohem me njerëz me pikëpamje të ndryshme, të mos shkoj vetëm në emisione ku pres pyetje të lehta. Mendoj se ju bën më mendjemprehtë kur ju shtrohen pyetje të vështira dhe mendoj se zyrtarët publikë duhet të dalin nga flluskat e tyre dhe të flasin me shumë njerëz. Në të njëjtën mënyrë mendoj se qytetarët – e kjo është e vërtetë si në Shtetet e Bashkuara, po ashtu edhe në Kosovë – nganjëherë duhet ta ndërrojnë kanalin e televizorit dhe t’iu ekspozohen pikëpamjeve të tjera.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Një çështje me të cilën e fillojmë çdo takim, qoftë zyrtar apo privat, është gjendja me pandemi. Kosova është vendi i fundit në Evropë që i mori vaksinat, sasinë e nevojshme. A mendoni që kjo çështje është trajtuar siç duhet nga institucionet kosovare?

Ambasadori Philip Kosnett: Mendoj se institucionet kosovare po punojnë me shumë mund për t’i siguruar vaksinat dhe për zbatimin e masave për shëndetin publik. Siç e kam thënë edhe më parë, kam respekt të pafund për reaguesit e parë – mjekët, personelin shëndetësor, policinë, të tjerët, që po bëjnë më të mirën për ta mbajtur Kosovën të sigurt. Shtetet e Bashkuara tani i kanë zotuar katër miliardë dollarë për mekanizmin Covax përmes së cilit shtetet, përfshirë Kosovën, po i marrin donacionet me vaksina. Presidenti Biden ka thënë se tani që prodhimi i vaksinave në Shtetet e Bashkuara është shtuar dhe kemi mundësinë të kujdesemi për tanët, që duam jashtëzakonisht shumë të bëjmë më shumë për t’ju ndihmuar vendeve tjera. E pres pyetjen sepse njerëzit pyesin gjithë kohës: A mundet Amerika të bëjë më shumë për sigurimin e vaksinave.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Po.

Ambasadori Philip Kosnett: Po punojmë në atë drejtim; sigurisht shpresoj që po.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Pra, a mund të presim ndonjë kontingjent të vaksinave amerikane?

Ambasadori Philip Kosnett: Nuk po premtoj asgjë. Çka po them është se shpresoj të jetë ashtu. Sigurisht, ekipi im në ambasadë dhe unë jemi në kontakt të vazhdueshëm me njerëzit në Uashington duke ua shpjeguar nevojat e Kosovës, duke shpjeguar hapat që Kosova po i merr për të ndihmuar veten, që është pjesë e rëndësishme e kësaj. Do ta them – dhe kjo është pjesa kur nganjëherë zhgënjehem – mendoj se ka shumë qytetarë të rëndomtë në Kosovë që nuk po e marrin pandeminë me seriozitetin e duhur. Dhe këtë e kemi parë qe një vit. Të gjithë, e kuptoj, njerëzit janë lodhur duke bartur maskë. Kosovarët janë evropianë. Keni kulturë të kafes. Njerëzit duan t’i shohin miqtë e tyre. Por, kur njerëzit shkojnë në kafe me miqtë e tyre e pastaj shkojnë në shtëpi, ata i vënë anëtarët e familjeve të tyre në rrezik, veçanërisht sepse ky është vend ku shumë njerëz jetojnë në shtëpi me shumë gjenerata. Pra, të rinjtë dalin bashkë dhe pastaj kthehen në shtëpi e ndoshta i infektojnë gjyshërit. Është problem serioz. Madje edhe pas vaksinimit, ende do të duhet të bartni maskën, të lani duart, të mbani distancën shoqërore. Dhe natyrisht të gjithë janë lodhur me këto, por nuk kemi ardhur ende në atë pikë sa të shkujdesemi. Mendoj se nëse kam mundësi t’ju them njerëzve në Amerikë, të cilët vendosin mbi të ardhmen e shpërndarjes së vaksinës, që Kosova po bën gjithçka që mundet për ta ndihmuar veten, atëherë kjo përbën argument më të fuqishëm që Amerika duhet t’i drejtojë vaksinat në Kosovë.

Rubikon me Adriatik Kelmendi: Z. Ambasador, ishte kënaqësi që ju pata në studio. Ju faleminderit për intervistën.

Ambasadori Philip Konsett: Gjithmonë është kënaqësi. Ju faleminderit.