Gjenerali i Ushtrisë së letrave shqipe mbush tetë dekada jetë

Ismail Kadare, më i madhi shkrimtar shqiptar, i krahasuar me Kafkën, Orwellin e Danten për nga madhështia e shtatit të veprës, sot feston datëlindjen e tij të 80-të.

Gjeniu gjirokastrit tash e disa dekada i ka dhënë kombit – të shqipeve – një vend të nderuar në hartën e letërsisë botërore, njofton Klan Kosova.

I nominuar disa herë për çmimin Nobel, fitues i çmimit Princi i Asturias, Man Booker International dhe anëtar i Akademisë së Shkencave të Francës – ku ka zëvendësuar akademikun Karl Popper, Kadare është pasaporta e letërsisë shqipe në botë.

Me veprat e tij Kadare ka arritur që ngjarje krejt të humbura në mugëtirën e truallit “kërcënues” shqiptar t’i kthejë në letërsi botërore, duke e bërë Shqipërinë krejt të afërt për botën.

I sulmuar shpesh për mungesë disidence gjatë kohës së regjimit të Enver Hoxhës, Kadare është treguar përherë i matur në ato që ka thënë, por pa harruar të theksojë se “nuk mund të kishte disidencë në atë regjim. Ishte krejt e pamundur”.

“Kundër meje janë shkruar qindra faqe me denoncime, kurse një mijë vite të kërkohet, në një mijë arkiva, nuk do të gjenden kurrë dy radhë të mija kundër askujt”, e qartëson akoma më tutje situatën gjeniu.

Në gjithnajën e shkrimeve të Kadaresë, të quajtura ndryshe Testamenti Kadareian, mund të veçohet ndoshta “Mosmarrëveshja”, e cilësuar nga shumë si një nga majat e mendimit shqip – jep relacionet e shqiptarëve me veten dhe të tjerët, fqinjët ballkanas dhe Evropën.

Kritika botërore, për dallim nga Akademia Suedeze e Arteve dhe Shkencave nuk është treguar e kursyer me gjeniun, duke e krahasuar me më të mëdhenjtë shkrimtarë të historisë, disa nga të cilët Kadare vet ka thënë t’i ketë të preferuar, si Kafkën, Orwellin, Danten e Servantesin.

Po ndajmë me ju disa vlerësime të kohësve për veprën e Kadaresë:

Alain Bosquet: Asnjë fushë dhe asnjë lloj gjendjeje shpirtërore nuk është e huaj për gjeninë krijuese të Ismail Kadaresë, që është pa dyshim shkrimtari më i begatë dhe më i larmishëm i kohës sonë. Po ç’presin vallë, ata zotërinjtë e Stokholmit?

Alain Bosquet: Ta nderosh Kadarenë me Nobel, nuk do të thotë ta emanciposh atë. Do të thotë të emancipoheni vet ju. (Letër dërguar jurisë së çmimit Nobel)

John Kerry: Kadare, një shkrimtar që mbulon një kulture të tërë… një shkrimtar universal me një traditë në të treguarin e historive që shkon pas deri në kohët e Homerit.

Rexhep Qosja: [Romanit “Kështjella”] mund t’i shtohet nga diçka, por prej tij nuk mund të hiqet asgjë: asnjë skenë, asnjë fjali, asnjë fjalë, asnjë detaj. (Panteoni i rralluar, Rilindja, Prishtinë, 1973)