Ndalimi i mediave sociale për fëmijët: A është kjo zgjidhja?

Ka qenë një javë e stuhishme në lidhje me ndalimet e përdorimit të rrjeteve sociale. Mbretëria e Bashkuar të hënën zbuloi planet për kufizime gjithëpërfshirëse në TikTok, Facebook dhe platforma të ngjashme për personat nën 16 vjeç, dhe Kanadaja po ndjek shembullin, me një projektligj që po kalon nëpër parlament.

Propozimet e të dy vendeve janë modeluar sipas ndalimit të Australisë për personat nën 16 vjeç, i pari i këtij lloji në botë, i cili hyri në fuqi dhjetorin e kaluar, shkruan The Hollywood Reporter.

Gjashtë muaj pas fillimit të eksperimentit, pjesa tjetër e botës po vëzhgon me vëmendje. Nga Parisi në Ankara, nga Brukseli në Xhakarta, qeveritë po përqafojnë të njëjtën ide: për t’i mbajtur fëmijët të sigurt nga efektet e dëmshme të mediave sociale, ato duhet t’i mbajnë larg. Por nëse një qasje e tillë funksionon vërtet është një çështje krejtësisht tjetër.

Australia si një provë globale

Australia mbetet një rast i rëndësishëm prove. Amendamenti i saj në Aktin e Sigurisë në Internet i detyron platformat online të bllokojnë llogaritë e përdoruesve nën moshën 16 vjeç ose të përballen me gjoba deri në 49.5 milionë dollarë australianë (34.7 milionë dollarë) për çdo shkelje. Ligji është cilësuar si më i ashpri në botë për mbrojtjen e fëmijëve.

Qeveritë që mbështesin masa të tilla tregojnë për një numër gjithnjë e në rritje studimesh që lidhin modele të caktuara të përdorimit të mediave sociale me problemet e shëndetit mendor, imazhin e dobët të trupit, ngacmimin kibernetik dhe çrregullimet e gjumit tek të rinjtë. Por gjashtë muaj pas fillimit të eksperimentit australian, mbetet pyetja nëse një ndalim i plotë është përgjigja më efektive.

Komisioneri i Australisë për sigurinë elektronike ka pranuar se disa të rinj tashmë po gjejnë mënyra për të anashkaluar kufizimet. Studiuesit e zbatimit të ligjit kanë dokumentuar adoleshentë që përdorin VPN, pajisje të huazuara dhe një numër në rritje platformash të parregulluara që nuk bëjnë asnjë përpjekje për të verifikuar moshën e përdoruesve.

Kanadaja ndjek shembullin pavarësisht dyshimeve

Kanadaja po e ndjek nga afër përvojën e Australisë, por megjithatë po ecën përpara me planin e vet. Projektligji C-34, i njohur si Akti i Shërbimeve të Sigurta Dixhitale, do të kufizonte rreziqet dhe dëmet për fëmijët nën 16 vjeç në platformat e mediave sociale, chatbot-et dhe shërbimet e tjera online. Ai do të vendoste detyrime të drejtpërdrejta sigurie mbi operatorët dhe do të krijonte një Komision të ri për Sigurinë Dixhitale për të zbatuar ligjin.

Propozimi është hasur tashmë me skepticizëm nga ekspertët ligjorë të cilët po vlerësojnë fushëveprimin e tij të vërtetë. Michael Geist, një profesor i drejtësisë në Universitetin e Otavës, i tha The Hollywood Reporter se ai pret që ndalimi i propozuar kanadez të dështojë dhe të ketë pasoja të paparashikuara.

“Deri më tani, përvoja tregon se ndalimet anashkalohen lehtësisht dhe se fëmijët drejtohen drejt platformave më të rrezikshme dhe më pak të rregulluara. Dhe meqenëse kontrollimi i personave nën 16 vjeç do të thotë kontrollimi i të gjithëve, në fakt kjo do të thotë futja e detyrimit të identifikimit për të gjithë popullsinë”, thotë Geist. “Zgjidhja e vërtetë është zgjidhja e problemit të dëmshmërisë së rrjeteve sociale për të gjithë përdoruesit. Projektligji e parashikon këtë përmes detyrimit për të vepruar me përgjegjësi, por është ndalimi që tërheq vëmendjen e medias dhe në të njëjtën kohë sjell më shumë dëm sesa dobi.”

Geist është gjithashtu i shqetësuar nga plani për t’ia besuar zbatimin e ligjit një organi rregullator krejtësisht të ri, në vend të rregullatorit ekzistues kanadez të telekomunikacionit dhe transmetimit.

“Jam thellësisht i shqetësuar për këtë organ rregullator, i cili më duket se po tejkalon autoritetin e tij në vend që të ushtrojë mbikëqyrje”, thotë ai. “Komisioni i Sigurisë Dixhitale do të ishte një rregullator i plotfuqishëm me një ndikim më të drejtpërdrejtë në jetën e përditshme të kanadezëve të zakonshëm sesa organi ekzistues. Ai do të shkruante rregulla, do t’i zbatonte ato dhe do të përfaqësonte përdoruesit që mbikëqyr – të gjitha brenda një organi që nuk është i detyruar nga rregullat e provave dhe mund të mbajë seanca dëgjimore në fshehtësi.”

Problemi është te dizajni, jo te përdoruesit.

Catherine Warren, presidente e firmës konsulente për teknologjinë dixhitale Fan Trust, ka një pikëpamje të ndryshme. Ajo argumenton se qëllimi duhet të jetë vendosja e kufijve për platformat, jo vendosja e rregullave të rrepta që fëmijët e aftë me teknologjinë mund t’i anashkalojnë. “Le ta pranojmë: fëmijët janë viktima të përmbajtjes së dëmshme në internet dhe familjet e tyre po vuajnë. Kjo është arsyeja pse përgjigja e Kanadasë duhet të funksionojë, jo vetëm të veprojë me vendosmëri”, thotë Warren.

Për të, thelbi i problemit nuk është se fëmijët po përdorin internetin, por se platformat janë të dizajnuara për të krijuar varësi, të ndërtuara rreth lëvizjes pa fund dhe chatbot-eve me inteligjencë artificiale, rreziqet e të cilave për përdoruesit e rinj janë të vështira për t’u kontrolluar. “Kur donim që fëmijët të ishin të sigurt në ujë, nuk e thamë pishinën. E rrethuam me gardh, u mësuam të notonin dhe vumë një roje plazhi në detyrë”, thekson ajo.

Warren paralajmëron gjithashtu se një ndalim i plotë në Kanada mund të thellojë pabarazinë, pasi familjet më të pasura mund të përballojnë më lehtë VPN-të për të maskuar vendndodhjen e fëmijëve të tyre dhe për të anashkaluar kufizimet.

“Ndalimi që disa fëmijë mund ta anashkalojnë me një VPN nuk është siguria e fëmijëve, është një filtër klasash, ku familjet me më shumë burime e anashkalojnë sistemin, ndërsa fëmijët me më pak burime – dhe ndoshta nevojën më të madhe për lidhje online, komunitet dhe arsim – përjashtohen”, thotë Warren.

Bashkimi Evropian dhe ndërlikimet ligjore

Skepticizmi ndaj ndalimeve të plota është i pranishëm edhe në anën tjetër të Atlantikut.

“Nga një perspektivë ligjore, ndalimet totale mbartin më shumë rreziqe sesa përfitime”, thotë Stephan Dreyer, një studiues i lartë në Institutin Leibniz për Studime Mediatike. “Ende nuk kemi studime që tregojnë vërtet se ndalimi i mediave sociale çon në përmirësime në shëndetin mendor.” Dreyer thotë se kur të rinjtë pyeten se për çfarë shqetësohen më shumë, “nuk është përmbajtja në mediat sociale, por krizat, mjedisi, migrimi, frika nga sëmundjet në familje. Mediat sociale sigurisht që mund t’i nxjerrin në pah këto probleme, ndoshta t’i përkeqësojnë ato, por nuk janë shkaku i tyre.”

Ai paralajmëron se kufizimi i aksesit mund t’i shtyjë fëmijët drejt shërbimeve të tjera online që janë më pak të rregulluara dhe potencialisht më të rrezikshme. Këto shqetësime nuk i kanë ndaluar parlamentet evropiane të shtyjnë përpara versionet e tyre të një ndalimi në stilin australian. Disa vende të BE-së kanë ligje në proces, por kontinenti nuk po vepron në unison: Franca ka vendosur kufirin e moshës në 15 vjeç, Austria në 14 vjeç dhe Greqia dhe Spanja në 16 vjeç.

Dreyer pohon se kufijtë e ndryshëm të moshës janë një ndërlikim më i rëndësishëm ligjor që kryesisht nuk diskutohet në debatin publik. Akti i Shërbimeve Dixhitale të BE-së (DSA) rregullon tashmë që platformat duhet të mbrojnë të miturit dhe, sipas ligjit të BE-së, ai ka përparësi ndaj ligjeve kombëtare në konflikt. “DSA parandalon në mënyrë efektive zbatimin e rregullave kombëtare nga shtetet anëtare dhe shumica e vendeve nuk e kanë marrë parasysh këtë në planet e tyre deri më tani”, thotë ai, duke përmendur Francën dhe Greqinë si shembuj që janë përpjekur ta anashkalojnë këtë.

Komisioni Evropian po përpiqet të vërtetojë se DSA nuk është e pafuqishme. Ai ka nisur procedura kundër TikTok për shkelje të dyshuar të rregullave të sigurisë me karakteristika të dizajnit që krijojnë varësi, duke përfshirë lëvizjen pa fund, dhe kundër Meta, pronarit të Facebook, për dështim në mbrojtjen e mjaftueshme të fëmijëve nga abuzimi dhe rekrutimi në internet. Në rast të një shkeljeje të vazhdueshme të DSA, platformat përballen me gjoba të rënda deri në 6 përqind të xhiros së tyre vjetore globale. Megjithatë, shumë prindër dhe politikanë evropianë janë të frustruar nga ritmi i ngadaltë i zbatimit.

“Shtetet anëtare janë bërë të paduruara me mënyrën se si zbatohet DSA-ja”, thotë Dreyer. Ai i sheh ndalimet e reja kombëtare si një përpjekje nga shtetet anëtare për të ushtruar presion politik mbi Brukselin për të vendosur një kufi moshe në të gjithë BE-në.

Modeli kinez dhe një vështrim në të ardhmen

Për Dreyerin, mësimi nga Australia dhe Evropa nuk është se qeveritë duhet të braktisin rregulloret, por se ato mund të jenë duke synuar objektivin e gabuar. Në vend të një ndalimi të përgjithshëm, argumenton ai, rregullatorët duhet të identifikojnë dhe kufizojnë veçoritë specifike të dëmshme – lëvizjen pa fund, algoritmet e rekomandimeve dhe sistemet që u shtyjnë të miturve përmbajtje të papërshtatshme për moshën.

“Ne e dimë që rreziku vjen nga platformat, jo nga fëmijët”, thotë ai. “Më duket e pabesueshme që vend pas vendi po diskuton përjashtimin e fëmijëve nga këto shërbime, sepse nuk është mënyra se si i trajtojmë normalisht këto lloj problemesh. Kur e dimë se kush është përgjegjës për rrezikun, shkojmë tek ai person dhe i themi: ‘Rregulloni rrezikun, hiqni rrezikun'”.

Sfida për politikëbërësit është të gjejnë ekuilibrin e duhur midis reduktimit të rreziqeve për fëmijët dhe ruajtjes së privatësisë, autonomisë dhe lirisë së zgjedhjes. Pak demokraci perëndimore janë të gatshme të pranojnë një model shumë kufizues si Kina, e cila ka ndërtuar sistemin më gjithëpërfshirës të rregullimit dixhital bazuar në moshë. “Modaliteti i saj i vogël” kufizon lojërat online në tre orë në javë dhe lejon akses vetëm në faqet dhe platformat e miratuara me funksionalitet të kufizuar.

Pavarësisht të gjithave këtyre, Dreyer është optimist i kujdesshëm. Ai i referohet padive që po ngrihen në SHBA kundër platformave kryesore si një burim potencial presioni që mund t’i detyrojë kompanitë të përshtasin produktet e tyre globalisht. Ai gjithashtu thekson një trend të papritur: Koha e kaluar në disa platforma midis të rinjve duket se është në rënie, gjë që ai ia atribuon pjesërisht rritjes së kujdesit ndaj përmbajtjes së gjeneruar nga inteligjenca artificiale.

“Sa më shumë përmbajtje mediokre e gjeneruar nga inteligjenca artificiale shfaqet në këto platforma, aq më shumë të rinj thonë: ‘Kjo nuk është autentike’. Unë dua përmbajtje autentike – dhe kështu ata drejtohen drejt gjërave të tjera”, përfundon Dreyer. /Klankosova.tv