Një ‘mjek i inteligjencës artificiale’? Eksperimenti në Utah ngre pyetje urgjente

Eksperimenti i Utah-ut me recetat e gjeneruara nga inteligjenca artificiale nuk do të jetë i fundit. Ai ngre pyetje urgjente rregullatore që kërkojnë përgjigje.

Është e lehtë ta konsiderosh eksperimentin e fundit të inteligjencës artificiale në Utah si të rrezikshëm dhe distopik. Shteti është partnerizuar me një kompani të quajtur Doctronic për të fuqizuar një “mjek të inteligjencës artificiale”, në vend të një klinicisti njerëzor, për të plotësuar recetat e ilaçeve.

Por ideja meriton shqyrtim serioz. Nëse zbatohet me kujdes, kjo risi mund të përmirësojë aksesin në kujdes dhe të ulë kostot, edhe pse ngre shqetësime legjitime etike dhe rregullatore.

Tani për tani, rimbushja e një recete mund të jetë sfiduese. Shumë pacientë telefonojnë një mjek dhe kanë vështirësi të arrijnë te personi i duhur ose u thuhet se nuk është e mundur pa një vizitë personale, e cila kërkon kohë dhe udhëtim. Disa përfundojnë duke e shtyrë atë vizitë dhe duke mos marrë ilaçe, të cilat mund të jenë të rrezikshme për ata me sëmundje kronike si hipertensioni, diabeti dhe problemet kardiovaskulare.

Mjeku i inteligjencës artificiale në thelb përsërit pyetjet që një mjek do të bënte përpara se të miratonte një rimbushje. Bashkëthemeluesit e Doctronic, Matt Pavelle dhe Adam Oskowitz, më thanë në një intervistë se ata punuan me mjekë dhe farmacistë për të identifikuar rreth 190 ilaçe të përshkruara zakonisht, duke përfshirë inhalatorët e astmës, holluesit e gjakut dhe pilulat e kontrollit të lindjes. Ata u siguruan që të përjashtonin ilaçet me rrezik më të lartë, siç janë opioidet, stimuluesit dhe ilaçet e injektueshme.

Kur një pacient kërkon shërbimin e tyre, sistemi së pari konfirmon se është banor i Utah-ut dhe verifikon që receta është lëshuar më parë. Pastaj ai kontrollon për ndërveprimet e ilaçeve dhe bën një sërë pyetjesh në lidhje me respektimin e ilaçeve, efektivitetin dhe çdo problem të ri shëndetësor që mund ta bëjë ilaçin të pasigurt.

“Ne kemi rreth 20 mjekë që punojnë me ne për këtë, dhe ne pyetëm: ‘Si do të dukej procesi ideal nëse një mjek do ta bënte këtë çdo herë?'” tha Oskowitz, i cili është kirurg. Nëse identifikohen ndonjë problem, pacienti mund të flasë me një mjek të Doctronic nga distanca, pa pagesë. Nëse jo, receta dërgohet direkt në një farmaci për t’u plotësuar.

Aktualisht, çdo recetë e gjeneruar nga IA rishikohet në kohë reale nga një mjek. Pavelle më tha se ata i ndanë 190 ilaçet në nëntë grupe dhe, sapo sistemi të ketë përpunuar me sukses 250 receta në secilën kategori, ata do të kalojnë në një model ku IA rinovon recetat vetë, me mjekët që rishikojnë një mostër prej rreth 10 përqind më pas. Kompania përfundimisht planifikon të faturojë 4 dollarë për rimbushje, megjithëse shërbimi aktualisht është falas gjatë fazës pilot.

Doctronic nuk pranoi të thoshte se sa pacientë e kanë përdorur shërbimin që kur filloi në dhjetor, megjithëse bashkëthemeluesit thanë se të dhënat po ndahen çdo muaj me Utah dhe se nuk janë zbuluar shqetësime për sigurinë pavarësisht përdorimit “të konsiderueshëm”.

Jo të gjithë janë adhurues të kësaj teknologjie. Aaron Kesselheim, një bioetikist dhe profesor në Shkollën Mjekësore të Harvardit, tha se ndërsa disa ilaçe mund të duken me rrezik të ulët në letër, përshkrimi i tyre shpesh është i ndërlikuar dhe specifik për pacientin. Ai vuri në dukje se shumë ilaçe kërkojnë monitorim të vazhdueshëm, duke përfshirë teste të rregullta laboratorike, vëmendje ndaj efekteve anësore dhe diskutime të kujdesshme dhe të nuancuara me pacientët. “Nuk është e qartë nëse IA është plotësisht në gjendje ta replikojë këtë,” tha ai.

Gjithashtu ngre pyetje të rëndësishme ligjore, duke përfshirë se cili entitet duhet të mbikëqyrë programe të tilla. Utah e sheh përshkrimin e ilaçeve me anë të inteligjencës artificiale si pjesë të praktikës mjekësore, e cila duhet të kryhet nga klinicistë njerëzorë, megjithatë ka lëshuar një përjashtim për të lejuar sistemin të funksionojë pa një të tillë. Ndërkohë, Administrata e Ushqimit dhe Barnave ka treguar se sistemet autonome të përshkrimit të ilaçeve bien jashtë fushëveprimit të saj rregullator, megjithëse disa ekspertë ligjorë argumentojnë se ato duhet të trajtohen si pajisje mjekësore dhe të mbahen sipas të njëjtave standarde rigoroze.

Daniel Aaron, një mjek dhe profesor i asociuar i drejtësisë në Universitetin e Utahut, vuri në dukje se Shtetet e Bashkuara kanë kërkuar prej kohësh që pajisjet mjekësore të demonstrojnë sigurinë dhe efektivitetin para përdorimit të gjerë. “Të kesh këtë përdorim tepër të ri të një pajisjeje mjekësore pa thënë asnjë fjalë nga FDA është mjaft mahnitëse dhe sugjeron se ndoshta do të shohim më shumë produkte të patestuara që arrijnë në treg,” tha ai.

Ligjvënësit dhe rregullatorët duhet të sqarojnë urgjentisht këto çështje mbikëqyrëse, veçanërisht ndërsa Doctronic përpiqet fort të zgjerohet. Pavelle tha se kompania është tashmë në diskutime aktive me Teksasin, Arizonën dhe Wyomingun për të filluar projekte pilot të ngjashme atje, dhe disa shtete të tjera kanë kontaktuar për partneritete të mundshme. Kompani të tjera të IA-së me siguri do të ndjekin; vetë Utah tashmë ka hyrë në një partneritet të dytë me një kompani tjetër për të përshkruar ilaçe psikiatrike.

Është mirë që shtetet po kërkojnë mënyra për të zgjeruar aksesin në kujdes të përballueshëm, dhe unë kam mbajtur prej kohësh qëndrimin se teknologjia mund të luajë një rol qendror. Por interesi për AI-në duhet të përputhet me vëmendje të barabartë ndaj rregullave që rregullojnë miratimin e saj. Pyetjet në lidhje me përgjegjësinë, privatësinë e pacientit dhe etikën e zëvendësimit të klinicistëve njerëzorë me AI duhet të adresohen tani. Do të jetë shumë më e vështirë t’i pyesësh më vonë, pasi teknologjia të jetë përhapur gjerësisht dhe pacientët të kenë filluar ta pranojnë inteligjencën artificiale si pjesë integrale të kujdesit të tyre shëndetësor.

Publikuar në Washington Post, përkthyer nga Klankosova.tv.

Autorja e kolumnes Leana S. Wen, një kolumniste kontribuese në Washington Post e cila shkruan buletinin The Checkup with Dr. Wen, është mjeke urgjence, profesoreshë e asociuar klinike në Universitetin George Washington dhe autore e librit “Lifelines: A Doctor’s Journey in the Fight for Public Health”.