Talibanët duhet të fillojnë një dialog ndër-afgan, por me kë?

Për një vit e gjysmë të kaluar, talibanët kanë marrë nën një udhëtim me vete komunitetin ndërkombëtar dhe popullatën afgane – një udhëtim kaq i egër sa që ka lënë të trullosur edhe zyrtarët e tyre të lartë. Qeveria talibane ka tërhequr vazhdimisht premtimet dhe u ka hequr qytetarëve gjithnjë e më shumë të drejta.

Politikat që ajo ka prezantuar janë duke u përkeqësuar në mënyrë progresive – secila politikë e re ka lënë në hije atë të mëparshmen me pasojat e saj të rënda. Arsimi për vajzat dhe gratë është kufizuar gradualisht, punësimi për gratë është kufizuar, liria e shprehjes është shkelur, disidentët janë ndaluar dhe torturuar dhe drejtoria e inteligjencës vetëm sa është forcuar.

Dështimet socio-ekonomike dhe shkeljet e të drejtave nga talibanët kanë tërhequr natyrshëm vëmendjen më të madhe ndërkombëtare – dhe me të drejtë. Por ka një çështje tjetër mjaft të rëndësishme në të cilën edhe talibanët nuk kanë arritur të bëjnë ndonjë përparim: dialogu kombëtar dhe formimi i një qeverie gjithëpërfshirëse.

Të jesh gjithëpërfshirës në qeveri është një kërkesë e madhe nga një grup islamik që ka ardhur në pushtet pas një fitoreje totale ushtarake. Dhe nuk është për t’u habitur që pas bisedave fillestare me disa grupe politike, talibanët shpallën një kabinet që i përjashtonte të gjithë.

Që atëherë, ka pasur pak vullnet nga talibanët për të pasur ndonjë dialog formal kuptimplotë me afganët e tjerë në lidhje me qeverisjen e vendit. E megjithatë, pjesa më e madhe e komunitetit ndërkombëtar e ka bërë gjithëpërfshirjen kusht për normalizimin e marrëdhënieve dhe njohjen e qeverisë.

Për më tepër, një dialog kombëtar do të duhet të zhvillohet kur talibanët të vendosin të ulen përfundimisht dhe të hartojnë një kushtetutë të re. Aktualisht, vendi nuk ka një kushtetutë sepse ajo e miratuar në 2004, nën të cilën funksiononte regjimi i mëparshëm, u pezullua pas marrjes së pushtetit nga Talibanët. Që procesi i hartimit të kushtetutës të jetë legjitim, do të kërkonte përfshirjen e aktorëve të tjerë politikë.

Thënë kështu, përpjekjet e vazhdueshme nga disa anë për të nxitur për një dialog të tillë kombëtar duke imponuar individë apo grupe të caktuara te Talibanët për të negociuar me të, kanë qenë kundërproduktive, për të thënë të paktën.

Ka pasur shumë ide të këqija nga Perëndimi se me kë duhet të flasin talibanët. Ka pasur takime midis zyrtarëve perëndimorë dhe komandantëve të luftës afganë në mërgim, në një përpjekje për t’u dhënë atyre rëndësi. Ka pasur mbështetje perëndimore për grupe si Fronti i Rezistencës Kombëtare, i kryesuar nga Ahmad Massoud, djali i një lideri ushtarak të ndjerë anti-sovjetik dhe anti-taliban, Ahmad Shah Massoud. Grupi i tij organizoi së fundmi një konferencë në Taxhikistan, ku morën pjesë diplomatë perëndimorë.

Afganët e tjerë të shquar të lidhur me Republikën Afgane kanë qenë gjithashtu të zënë me formimin e partive dhe shoqatave politike, duke shpresuar të tërheqin mbështetjen perëndimore dhe përfundimisht një vend në tryezën e bisedimeve. Midis tyre janë Rahmatullah Nabil, ish-shefi i Drejtorisë Kombëtare të Sigurisë, Hanif Atmar, një ish-ministër i Jashtëm dhe disa komandant të dështuar lufte. Shumica e këtyre partive politike “të reja” dhe grupimeve të tjera afganësh janë thjesht një ripaketim i figurave të vjetra që ishin thelbësore për dështimin e 20 viteve të fundit.

Nëse arsyeja kryesore për të kërkuar gjithëpërfshirje është arritja e përfaqësimit më të mirë të interesave të popullsisë afgane në qeveri, atëherë këta individë dhe grupe janë padyshim përgjigjja e gabuar.

Një vështrim i shpejtë në historinë e Afganistanit gjatë 40 viteve të fundit do të tregonte se si shumica e atyre që qëndrojnë në radhë për një ftesë për dialogun kombëtar nuk përfaqësojnë popullsinë afgane. Pjesëmarrja e tyre në grusht shteti, në luftën civile dhe në sistemin e dështuar dhe të korruptuar demokratik i diskrediton ata.

Edhe liderët dhe partitë e luftës afgane kundër sovjetikëve, si Hezbi Islami, Jamiat Islami e të tjerë, të cilët dikur gëzonin mbështetjen e një pjese të madhe të popullsisë, tani e kanë humbur legjitimitetin.

Shumica e këtyre individëve u dhanë përfundimisht imunitet për krimet e tyre të kaluara dhe iu dha një fillim i ri në konferencën e Bonit të vitit 2001, ku u organizua qeveria post-talibane e Afganistanit. Në 20 vitet në vijim, ata iu bashkuan të tjerëve në formimin e një elite kleptokratike dhe për të fituar pozita pushteti përmes mashtrimit elektoral. Rezultati ishte një regjim i paqëndrueshëm, joefikas, i cili u shemb si një shtëpi letrash përballë rritjes së Talibanëve.

Një nga bekimet e pushtimit të talibanëve ishte dëbimi i këtyre politikanëve dhe kryekomandantëve të korruptuar. Ka pak mençuri në ringjalljen politike të grupeve dhe individëve që janë refuzuar nga kombi dhe po përballen me vdekjet e tyre natyrore politike.

Obsesioni i komunitetit ndërkombëtar për përfshirjen e atyre që nuk kanë bërë kurrë mirë nga vendi na shpërqendron nga shumë pak që bënë një punë të nderuar brenda vendit. Ka individë si ish-deputeti Ramazan Bashardost, ish-deputeti Syed Selab dhe shefi ekzekutiv i Korporatës Shtetërore të Zhvillimit Kombëtar Abdur Rehman Attash, të cilët nuk u larguan nga vendi pas rënies së Kabulit dhe vazhdojnë t’i shërbejnë vendit përmes komenteve të tyre publike, punën e ndihmës dhe pozitat qeveritare përkatësisht.

Komuniteti ndërkombëtar gjithashtu duket se po injoron faktin se Afganistani ka të gjithë potencialin për të krijuar një opozitë vendase, bazë të udhëhequr nga brezi i ri. Shumë të rinj dhe anëtarë të shoqërisë civile kanë vendosur të qëndrojnë prapa dhe të punojnë shumë për të bërë një ndryshim. Përpjekjet e tyre duhet të njihen dhe duhet t’u jepet hapësirë për rritje dhe zhvillim. Ata tani janë duke hedhur themelet e forcave që talibanët përfundimisht do të duhet të njohin dhe të angazhohen me të.

Deri atëherë, gjëja më e mirë që komuniteti ndërkombëtar – dhe veçanërisht Perëndimi – mund të bëjë për popullin afgan është të ndalojë përpjekjet për t’iu imponuar talibanëve partnerë të padenjë në dialogun kombëtar.

Perëndimi duhet t’i shtyjë talibanët që të bien dakord për një dialog kombëtar në parim dhe t’i lërë të zgjedhin me kë do të bisedojë dhe të përfshijë në qeveri. Duhet të krijohen kushte të lirshme të përfshirjes etnike dhe gjinore, të cilat talibanët duhet t’i përmbushin vetë. Ata që zgjidhen për t’u përfshirë, nuk ka gjasa që t’u jepen role domethënëse gjithsesi.

Është më mirë të kemi një dialog kombëtar të udhëhequr nga talibanët me pak përparim sesa një me mollë të këqija nga e kaluara që i është imponuar. Kjo e fundit thjesht do ta zhyste vendin përsëri në korrupsion pa fund, por këtë herë pa ndonjë mbikëqyrje ndërkombëtare. Në të njëjtën kohë, lejimi i talibanëve për të udhëhequr procesin do t’i japë kohë një opozite organike të zërë rrënjë në vend, në mënyrë që përfundimisht të mund të mbahet një dialog i vërtetë kombëtar dhe të krijohen procese politike legjitime në Afganistan.

Obaidullah Baheer është ligjërues i Drejtësisë Tranzicionale në Universitetin Amerikan në Afganistan.

Kjo kolumne është publikuar në AlJazeera dhe përkthyer nga Klankosova.tv.