Lajmet e fundit
“Cila është drama juaj e preferuar e Shekspirit?”
Këtë pyetje ma bëri para disa muajsh, pas një bisede në një festival letrar, një lexuese me një buzëqeshje të ndritshme dhe plot entuziazëm. Pastaj zgjati duart dhe i tundi me emocion.
“Prit, prit! Mos ma thuaj. Lëre të hamendësoj. Është ‘Hamleti’? ‘Makbethi’? Apo ‘Ëndrra e një nate vere’?”
U magjepsa nga gëzimi dhe entuziazmi i saj i sinqertë. Më kujtoi mënyrën se si disa njerëz përpiqen me padurim të zbulojnë shenjën e horoskopit të dikujt.
“Prit, prit, mos ma thuaj. Je Dem? Peshq? Bricjap?”
Unë heshta dhe ajo vazhdoi:
“‘Mbreti Lir’? ‘Makbethi’? ‘Otello’? Oh, e di! ‘Tregtari i Venedikut’?”
“Më vjen keq”, i thashë. “Më bëre një pyetje shumë të vështirë. Por nëse duhet të zgjedh vetëm një dramë, pa asnjë alternativë tjetër, atëherë besoj se do të zgjidhja gjithmonë ‘Antoni dhe Kleopatra’.”
“Oh!”, tha ajo, ndërsa fytyra iu ndryshua nga zhgënjimi. “Vërtet? Nuk e prisja këtë përgjigje.”
Nuk e di pse u habit aq shumë. I buzëqeshëm në mënyrë disi të sikletshme njëri-tjetrit dhe nuk mund të mos ndieja sikur e kisha zhgënjyer.
Unë thjesht e dua ‘Antonin dhe Kleopatrën’.
Kritiku i njohur letrar Harold Bloom kishte një qasje interesante ndaj kësaj drame, e cila u vu në skenë për herë të parë rreth vitit 1607. Ai i ftonte lexuesit të ndaleshin dhe të pyesnin veten: çfarë shohim në të vërtetë kur mendojmë për Kleopatrën?
Shumë e kanë cilësuar atë si “gruan më joshëse” në të gjithë veprën e Shekspirit. Por kush është Kleopatra që shohim në mendjen tonë?
Një intrigante e zgjuar? Një grua egoiste, krenare dhe lakmitare? Mishërimi i perëndeshës Isis? Apo një nënë dhe vejushë që përpiqet të mbijetojë në një botë të pamëshirshme pushteti, patriarkati dhe hierarkish?
Ndoshta, për disa prej nesh, Kleopatra është Elizabeth Taylor.
Mjafton të kujtojmë skenën e paharrueshme të filmit ikonë të viteve ’60, ku ajo bën hyrjen e saj madhështore në Romë, pasi është futur fshehurazi në qytet e mbështjellë në një qilim.
Po Antoni?
Çfarë shohim kur mendojmë për të?
Një burrë të dobët? Një udhëheqës të dështuar, i cili ka humbur mendjen, zemrën dhe statusin për shkak të dashurisë dhe pasionit për një grua të huaj?
Harold Bloom shkruan se, nëse e shohim Antonin si një burrë të rrënuar dhe Kleopatrën si një grua të plakur e të shthurur, atëherë mund të kuptojmë më mirë se si ndihemi, por madhështia e veprës na ka shpëtuar.
Nëse, përkundrazi, shohim te Antoni heroin herkulian që mbetet i lavdishëm edhe në rënien e tij dhe te Kleopatra mishërimin sublim të feminitetit erotik që digjet deri në fund, atëherë jemi shumë më pranë kuptimit të kësaj feste të trishtë, por njëkohësisht edhe çuditërisht komike.
Dhe pastaj vjen një fjali që të mbetet në mendje:
“Në ‘Antonin dhe Kleopatrën’, mënyra se si shihni është ajo që jeni.”
Kjo fjali më bën të ndalem.
Më bën të mendoj.
A nuk vlen e njëjta gjë për çdo roman, çdo tregim, çdo poezi? Në të vërtetë, a nuk vlen për të gjithë letërsinë?
Gjithçka që lexojmë, e lexojmë përmes prizmit të gjendjes sonë të brendshme. Vështrimi ynë, e kaluara, vetëdija, ëndrrat, pritshmëritë, frikërat, paragjykimet dhe bindjet tona, të gjitha ndikojnë në mënyrën se si e interpretojmë një tekst.
Çdo tekst.
Ndoshta mund ta çojmë këtë ide edhe më tej dhe të mbërrijmë në një territor më mistik, më shpirtëror.
Sepse, në fund të fundit, a nuk ndodh e njëjta gjë edhe me jetën? Me botën që na rrethon?
Edhe njerëzit që takojmë i shohim përmes prizmit të gjendjes sonë të brendshme. E kaluara jonë, vetëdija jonë, ëndrrat, pritshmëritë, frikërat, paragjykimet dhe bindjet tona ndikojnë në mënyrën se si e gjykojmë dhe e kuptojmë ose nuk e kuptojmë “tjetrin”, transmeton Klankosova.tv
Për të shkuar përtej këtyre kufijve mendorë dhe kulturorë, për të kapërcyer kufijtë e egos dhe të vetes dhe për të përjetuar një ndryshim të butë, por të thellë në vetëdije, kemi nevojë për letërsinë. Kemi nevojë për artin.
Leximi i letërsisë artistike është një mënyrë për të lënë pas lëvozhgën e egos dhe për të mësuar të fluturojmë, qoftë edhe për disa orë apo disa ditë.
Shkruar nga Elif Shafak në https://substack.com//Klankosova.tv
