“Politico”: BE-ja do t’u ofrojë kandidatëve qasje në tregun e përbashkët

Bashkimi Evropian do ta hapë ekonominë e tij të gjerë ndaj vendeve që presin t’i bashkohen bllokut, me kusht që ato të bien dakord të qëndrojnë përkrah BE-së kundër shteteve armiqësore dhe rivalëve industrialë, sipas një draft-propozimi të Komisionit Evropian, të siguruar nga POLITICO.

Shtetet kandidate – disa prej të cilave kanë dekada që presin të bëhen anëtare të BE-së – do t’u ofrohet një “integrim gradual” i paprecedentë në tregun e përbashkët, përfshirë tregtinë pa pengesa dhe qasjen në programet kërkimore, ndërkohë që aplikimet e tyre janë në proces, sipas planit të draftit, transmeton Klankosova.tv.

“Tregu i përbashkët është prioriteti i parë për konvergjencën ekonomike”, thuhet në një rishikim të përfitimeve “para anëtarësimit” që do t’u ofrohen vendeve kandidate.

“Integrimi më i hershëm do të hapte mundësi për bizneset e Unionit, do të forconte zinxhirët evropianë të vlerës dhe do të reduktonte varësitë strategjike. Komisioni do të identifikojë se ku përafrimi i verifikuar rregullator dhe kapaciteti për zbatim lejojnë pjesëmarrje më të thellë në kërkim, inovacion dhe bashkëpunim industrial, si dhe qasje më të gjerë në treg. Prioritet duhet t’u jepet mundësive që avancojnë përgatitjet për anëtarësim dhe përmbushin nevojat e përbashkëta ekonomike dhe strategjike”, thuhet në këtë draft-propozim.

Rishikimi, i mbikëqyrur nga këshilltari i lartë i von der Leyen, Alexandre Adam – ish-këshilltar i presidentit francez Emmanuel Macron – do të ndryshonte rrënjësisht qasjen e BE-së ndaj vendeve në fqinjësinë e tij. Aktualisht, pothuajse të gjitha përfitimet ekonomike të bashkëpunimit më të ngushtë u rezervohen vendeve anëtare, ndërsa asnjë shtet i ri nuk është anëtarësuar që nga Kroacia në vitin 2013.

Si pjesë e paketës së masave të Adamit, Ukrainës, Moldavisë, Shqipërisë dhe Malit të Zi do t’u ofrohen “udhërrëfyes” të hartuar për të përshpejtuar procesin e anëtarësimit në vitet e ardhshme. Të tjera, si Maqedonia e Veriut, Kosova, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia dhe Turqia, kanë parë që procesi të zvarritet – duke rritur frikën se ato do të shkëputen ose do të afrohen më shumë me Rusinë apo Kinën.

Sipas planit të Komisionit, përfitimet ekonomike që u ofrohen vendeve kandidate do të varen nga mbështetja e tyre për objektivat e politikës së jashtme të BE-së, ndërsa qasja në tregun e përbashkët do të kushtëzohet nga fakti që ato të mos ndajnë teknologji kyçe me shtetet armiqësore dhe rivalët tregtarë.

“Ndërsa integrimi industrial dhe i tregut thellohet, pjesëmarrja në sektorë të ndjeshëm duhet të shoqërohet me bashkëpunim për shqyrtimin e investimeve, kontrollet e eksporteve, zbatimin e sanksioneve dhe mbrojtjen e teknologjive të ndjeshme”, thuhet në dokumentin e rishikimit.

“Vlerësimet për qasjen duhet të marrin parasysh përafrimin strategjik, varësitë kritike dhe kapacitetin për menaxhimin e rreziqeve ndaj infrastrukturës dhe zinxhirëve të furnizimit. Kur këto kushte nuk përmbushen, shtrirja e pjesëmarrjes duhet të përshtatet sipas instrumentit në fuqi”.

Ndër fushat që po shqyrtohen për bashkëpunim më të ngushtë janë gjysmëpërçuesit, teknologjitë kuantike, bioteknologjia, inteligjenca artificiale dhe hapësira.

Në dhomën e pritjes

Von der Leyen do të mbërrijë në Shqipëri të mërkurën për bisedime, si pjesë e turneut të saj në Ballkanin Perëndimor. Ajo do të vizitojë gjithashtu Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut, të cilat nuk do të përfitojnë nga një rrugë e përshpejtuar drejt anëtarësimit në BE sipas planit të ri, dhe do ta përdorë vizitën për të kërkuar përfitime ekonomike nga përafrimi më i madh.

“Integrimi gradual duhet të jetë i prekshëm për qytetarët dhe bizneset tona”, i tha POLITICO-s kryeministri i Kosovës, Albin Kurti. “Ne duam qasje më të madhe në tregun e përbashkët të BE-së, në fondet evropiane dhe skemat financiare, si dhe në programet e përbashkëta në fusha të tilla si energjia, digjitalizimi, kërkimi, arsimi dhe infrastruktura”.

“Ne mbështesim integrimin gradual, por ai duhet të jetë një rrugë drejt anëtarësimit të plotë në BE, jo një proces paralel apo zëvendësim për të. Kosova është e gatshme të bëjë pjesën e saj”, shtoi Kurti.

Sipas rishikimit, qëllimi përfundimtar i vendeve kandidate duhet të jetë anëtarësimi i plotë në BE. “Anëtarësimi, megjithatë, kërkon kohë: vendet kandidate duhet të përfundojnë një proces rigoroz, të bazuar në merita dhe të zbatojnë reforma të gjera dhe të qëndrueshme”, thuhet në të. “Kjo kohë duhet të përdoret plotësisht në mënyrë strategjike, si për ta përgatitur Unionin për një anëtarësim më të gjerë, ashtu edhe për të thelluar integrimin gradual në fushat me interes të ndërsjellë”.

Megjithatë, përfitimet do të varen nga përmbushja e detyrimeve nga ana e vendeve: “Kur këto detyrime nuk përmbushen, pjesëmarrja duhet të mbetet e kthyeshme. Qasja duhet të pezullohet ose të tërhiqet kur kjo justifikohet”, paralajmëron propozimi.

Ndryshimet e brendshme

Vendet aktuale anëtare të BE-së kanë shprehur shqetësim për mundësinë e pranimit të vendeve të reja në bllok, të cilat më pas mund të tërhiqen nga zotimet e tyre dhe të përmbysin politika kyçe. Nën ish-kryeministrin e saj, Viktor Orban, Hungaria përdori veton për të bllokuar sanksionet ndaj Rusisë dhe mbështetjen për Ukrainën.

Rishikimi i Adamit – i cili pritet t’u prezantohet zyrtarëve të lartë më 6 tetor, kur von der Leyen të kthehet nga Ballkani Perëndimor – do të propozojë kushte të reja për vendet që i bashkohen bllokut, për të siguruar që ato të mos tërhiqen nga demokracia dhe sundimi i ligjit.

“Procesi i anëtarësimit duhet të vendosë më shumë se vetëm përafrimin ligjor”, thuhet në të. “Institucionet duhet të funksionojnë në praktikë dhe reformat duhet të jenë të qëndrueshme. Prandaj, monitorimi, stimujt dhe zbatimi duhet të formojnë një kuadër të vazhdueshëm që shtrihet edhe përtej anëtarësimit”.

Por edhe BE-ja do të ndryshojë për t’iu përshtatur një anëtarësimi më të gjerë, duke shkuar përtej klubit të demokracive të pasura të Evropës Perëndimore, për të cilat fillimisht ishte konceptuar. Blloku mund t’i ndryshojë rregullat e tij për të qenë më pak i cenueshëm ndaj vullnetit të anëtarëve individualë, përfundon rishikimi, pa pasur nevojë të rihapë nenet themelore të ligjit të BE-së dhe potencialisht të shkaktojë referendume kombëtare në të gjithë bllokun.

“Komisioni mbështet ndryshimin e Traktateve aty ku është e nevojshme, por konsideron se masat tashmë të disponueshme në kuadër të Traktateve duhet të avancohen tani”, përfundon ai. Ndër opsionet që po shqyrtohen është një ndryshim që do të mundësonte marrjen e më shumë vendimeve me shumicë të cilësuar të vendeve anëtare.

“Votimi me shumicë të cilësuar është tashmë rregulli i përgjithshëm sipas Traktateve, por unanimiteti mbetet në disa fusha strategjikisht të rëndësishme. Me rritjen e numrit të anëtarëve, rreziku i vonesave ose bllokimeve ka gjasa të rritet”, thuhet në të.

Të ashtuquajturat klauzola “paserele”, të cilat lejojnë marrjen e vendimeve me votë të shumicës në vend të unanimitetit, mund të përdoren për të lehtësuar miratimin e sanksioneve, reagimet ndaj krizave të të drejtave të njeriut dhe dërgimin e misioneve civile në zonat e konfliktit, thuhet në rishikim. Megjithatë, këto klauzola kërkojnë mbështetjen unanime të vendeve anëtare për t’u aktivizuar fillimisht.

Udhëheqësit nga e gjithë BE-ja do të ftohen të japin mendimin e tyre në diskutimin se si të sillen anëtarët e rinj në bllok – dhe çfarë t’u ofrohet atyre që ende presin – në një samit dyditor në Bruksel, më 15 tetor.

Komisionerja për zgjerim e von der Leyen, Marta Kos, ka thënë se propozimet e reja, të kombinuara me mbështetjen e kryeqyteteve për përshpejtimin e procesit, ofrojnë mundësinë për një “vjeshtë të zgjerimit”, në të cilën mund të bëhen ndryshime të paprecedentë. /Klankosova.tv