Të fituarit e paqes në Ukrainë

Rezultati i luftës në Ukrainë do të varet nëse aleatët e saj mund ta zgjerojnë mbështetjen e nevojshme ushtarake, politike dhe ekonomike për të siguruar paqen e qëndrueshme. Për të shmangur një konflikt të pafund që mund ta zhysë Evropën në një krizë edhe më të thellë, pranimi i Ukrainës në NATO dhe BE duhet të përshpejtohet.

Lufta e agresionit të Rusisë në Ukrainë ka shkaktuar vuajtje të papërshkrueshme njerëzore, duke përfshirë krimet e luftës të kryera kundër mijëra burrave, grave dhe fëmijëve të pafajshëm. Sulmet në qytetet dhe infrastrukturën e Ukrainës kanë detyruar miliona të largohen nga shtëpitë e tyre dhe kanë rezultuar në dëme që vlerësohen në qindra miliarda dollarë. Për më tepër, ndikimi i luftës është shtrirë përtej kufijve të Ukrainës, duke nxitur paqëndrueshmëri në Evropë dhe në mbarë botën si dhe duke rritur kostot e energjisë dhe ushqimit.

Pavarësisht nga aftësitë ushtarake të Ukrainës, fitorja e saj nuk është një përfundim i paramenduar. Rezultati i kësaj lufte do të varet nëse aleatët e Ukrainës do të zgjerojnë mbështetjen ushtarake, politike dhe ekonomike të nevojshme që ajo të fitojë dhe të sigurojë një paqe të qëndrueshme. Ndërsa luftimet vazhdojnë, detajet se çfarë duhet të sjellë kjo mbështetje bëhen gjithnjë e më të dukshme.

Së pari, për të shmangur një luftë pa fund, komuniteti ndërkombëtar duhet ta bëjë një angazhim të palëkundur për sigurinë e Ukrainës. Deri më tani, mbështetja perëndimore për Ukrainën ka qenë shumë reaktive, duke iu përgjigjur situatës në terren, në vend që të sigurohet në mënyrë proaktive që vendi të jetë i pajisur mirë. Aleatët e Ukrainës duhet të marrin një vendim strategjik për të ofruar ndihmën ushtarake që i nevojitet për të rimarrë territorin e pushtuar nga Rusia. Kjo përfshin sigurimin e sistemeve të avancuara të armëve, të tilla si avionë luftarakë modernë dhe municione me rreze të gjatë, dhe zhvillimin e bazës industriale të Evropës për të përmbushur nevojat e Ukrainës për kohëzgjatjen e konfliktit.

Por rritja e mbështetjes ushtarake nuk mjafton. Ai duhet të shoqërohet nga një vizion afatgjatë për sigurinë e Ukrainës që përfshin anëtarësimin në NATO. Presidenti rus Vladimir Putin vendosi të pushtojë Ukrainën jo sepse pranimi i saj ishte i pashmangshëm, por sepse ajo ishte mbërthyer për një kohë të pacaktuar në zonën gri midis NATO-s dhe Rusisë. Për sa kohë që kjo mbetet e vërtetë, paqëndrueshmëria do të vazhdojë në kontinentin evropian, duke çuar në më shumë vdekje dhe shkatërrim në Ukrainë.

Në samitin e tyre të ardhshëm në Vilnius në muajin korrik, udhëheqësit e NATO-s duhet të ofrojnë një udhërrëfyes të detajuar për pranimin e Ukrainës. Finlanda dhe Suedia kanë treguar se një plan veprimi për anëtarësim nuk është një parakusht për t’u anëtarësuar. Ukraina kërkon udhëzime të qarta, në vend të një riafirmimi të politikës së dyerve të hapura të NATO-s.

Por, përpara se Ukraina të bëhet anëtare e plotë e NATO-s, ajo ka nevojë për mbështetje për të fituar luftën. Ky është arsyetimi pas Paktit të Sigurisë së Kievit, të cilin unë e kam bashkautor me Andriy Yermak, shefin e kabinetit të presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky. Ky propozim prej nëntë faqesh përshkruan një sërë garancish sigurie që synojnë t’i mundësojnë Ukrainës të mbrohet, duke përfshirë angazhimet nga disa vende për të ofruar armë, trajnime, inteligjencë dhe investime të qëndrueshme në bazën ushtarako-industriale të Ukrainës. Propozimi ynë, i cili bazohet pjesërisht në mbështetjen ushtarake afatgjate të Shteteve të Bashkuara për Izraelin, kërkon të pajisë Ukrainën me burimet e nevojshme për të penguar dhe zmbrapsur agresionin e ardhshëm rus.

Së dyti, rivendosja e integritetit territorial të Ukrainës brenda kufijve të saj të njohur ndërkombëtarisht, duke përfshirë Krimenë, duhet të jetë një objektiv kryesor për qeverinë ukrainase dhe aleatët e saj. Për sa kohë që Krimea është nën kontrollin rus, Rusia do të vazhdojë të përbëjë një kërcënim të menjëhershëm për Ukrainën. Nëse mosmarrëveshjet territoriale vazhdojnë, gjithmonë do të ekzistojë rreziku i armiqësive të ripërtëritura dhe si rrjedhim nuk do të ketë paqe të qëndrueshme.

Së treti, çdo lehtësim i sanksioneve duhet të lidhet drejtpërdrejt me tërheqjen e plotë të trupave ruse nga Ukraina. Aleatët e NATO-s, veçanërisht ata që garantojnë sigurinë e ardhshme të Ukrainës, duhet të deklarojnë pa mëdyshje se nuk kanë pretendime territoriale kundër Rusisë. Kjo do t’i dërgojë një mesazh të fortë Kremlinit, duke kundërshtuar çdo përpjekje për të shtrembëruar realitetin. Ndërprerja e armiqësive, së bashku me tërheqjen e trupave ruse dhe rivendosjen e integritetit territorial të Ukrainës, mund të nxisin lehtësimin gradual të sanksioneve kundër Rusisë. Por ky proces duhet të koordinohet ngushtë me qeverinë ukrainase.

Së katërti, është thelbësore të krijohen mekanizma për dëmshpërblime dhe llogaridhënie për shkatërrimin marramendës fizik dhe vuajtjet njerëzore të shkaktuara nga lufta e Rusisë. Përgjegjësia mund të ndiqet përmes një kombinimi të gjykatave të Ukrainës, Gjykatës Ndërkombëtare Penale dhe hetimeve kombëtare, si dhe një Gjykate Speciale të sapokrijuar për Krimet e Agresionit. Në mënyrë të ngjashme, një program kompensimi duhet të jetë një pjesë integrale e planit të rimëkëmbjes së Ukrainës. Pa përgjegjësi për ata që janë përgjegjës për krimet e luftës dhe kompensim për viktimat, paqja do të mbetet e paarritshme.

Së pesti, ekziston një nevojë urgjente për një strategji të qartë dhe të koordinuar rindërtimi, e cila duhet të fillojë menjëherë dhe mund të financohet pjesërisht nga aktivet e ngrira të bankës qendrore të Rusisë, të vlerësuara në 300 miliardë euro (329 miliardë dollarë).
Për të ndërtuar një Ukrainë moderne dhe efikase, është thelbësore të minimizohet burokracia dhe të sigurohet përdorimi i teknologjive inovative. Për këtë qëllim, rindërtimi duhet të ndjekë një qasje me tre drejtime. Qeveria ukrainase duhet të përshkruajë prioritetet e përgjithshme për rindërtimin e vendit dhe komuniteti ndërkombëtar – duke përfshirë G7-ën, Bashkimin Evropian dhe institucionet kryesore financiare – duhet të ofrojë dhe koordinojë ndihmën. Sektori privat më pas duhet të ndërmarrë punën aktuale në një mënyrë të orientuar nga tregu.

Së gjashti, është jetike të ankorohet fort Ukraina në Perëndim. Lufta ka nënvizuar paqëndrueshmërinë e natyrshme dhe kërcënimin e vazhdueshëm të agresionit rus me të cilin përballet Ukraina jashtë strukturave euroatlantike. Paqja e qëndrueshme mund të arrihet vetëm duke integruar Ukrainën në NATO dhe BE. Ukraina ka zhvilluar tashmë aftësi të konsiderueshme ushtarake që mund ta forcojnë NATO-n, ndërsa pranimi në BE do të përshpejtonte përpjekjet për reforma të vendit.

Së fundi, për të dalë nga ky konflikt si një vend i fortë dhe i qëndrueshëm, Ukraina duhet të forcojë themelet e saj demokratike. Kjo kërkon eliminimin e korrupsionit, sigurimin e një gjyqësori të pavarur dhe forcimin e shtetit të së drejtës. Ndërsa procesi i pranimit në BE mund t’i çojë përpara këto synime, aleatët e Ukrainës duhet gjithashtu të ofrojnë fonde të konsiderueshme për t’i arritur ato. Një Ukrainë e begatë dhe demokratike do të shërbente si një qortim i ashpër për diktatorët kudo dhe do t’u ofronte shpresë të gjithë atyre që i rezistonin.

Me fatin e Ukrainës të varur në balancë, rezultati i kësaj lufte do të varet nga vendimet e aleatëve të saj. Putin beson se mbështetja për Ukrainën përfundimisht do të zbehet dhe se koha është në anën e Rusisë. Udhëheqësit në Evropë dhe Amerikën e Veriut duhet të demonstrojnë vizion dhe guxim duke zbatuar premtimet e tyre për të mbështetur Ukrainën “për aq kohë sa duhet” dhe të marrin angazhimet e nevojshme për të siguruar një fitore të Ukrainës dhe paqe të qëndrueshme. Të vërtetosh të drejtën e Putinit do ta zhyste Evropën në një krizë pa fund.

Autori i shkrimit Anders Fogh Rasmussen, ka shërbyer si sekretar i përgjithshëm i NATO-s (2009-14) dhe ish-kryeministër i Danimarkës. Ai aktualisht është themelues i Fondacionit Aleanca e Demokracive.

(Publikuar në Project Syndicate, përkthyer nga Klankosova.tv)