17:52, 6 Shtator 2017

Edgar Allan Poe: “Zot, ndihmoje shpirtin tim të varfër”

Më 7 tetor 1849 vdiq në Virxhinia, në moshën 40-vjeçar poeti, shkrimtari dhe kritiku letrar amerikan Edgar Allan Poe.

Edgar Allan Poe është një nga shkrimtarët amerikanë që i rezistoi kohëve. Veprat e tij janë aq bindëse sot, siç ishin edhe një shekull më parë. Një mendimtar i shndritshëm dhe plot imagjinatë, Allan Poe shkroi tregime dhe poezi që ende shokojnë, duke befasuar edhe lexuesit modern.

Jo vetëm krijimet e tij, por edhe në jetë, Edgar Allan Poe ishte gjithë mister. Për më tepër fundi i tij.

Me tregimet e shkurtra dhe poemat që shkroi, Edgar Allan Poe rrëmbeu imagjinatën dhe interesin e lexuesve anekënd botës. Talenti i tij krijues bëri që ai të merrte pseudonimin “Babai i tregimeve detektive” në mesin e shumë veçorive të tjera, shkruan tiranaobserver.al

Poe u kthye në një sensacion letrat në vitin 1845 kur publikoi poezinë “Korbi”, konsideruar si një nga krijimet më të mëdha të karrierës së Poe-së dhe të letërsisë amerikane.

Për njohjen e Poes në shqip, një rol të madh si përkthyes luajti Fan Noli në fillim të shekullit XX, kur ndërmori nismën për të sjellë në shqip kryeveprat botërore. Në këtë listë, ai futi edhe poemën Korbi.

Korbi nga Edgar Allen Poe

(Përktheu Fan Noli)

Një mesnate të bezdisur

Tek këndonja i zalisur

Disa prralla dhe magjira

Të një shkence të harruar,

Tek dremitja i kapitur

Befas vjen një e trokitur,

Me ngadale e goditur

Përmi derë t’odës sime.

“Dikush është, thashë, jashtë

Që troket mbi derën time”.

Vetëm kjo dhe asgjë më.

***

Ah, e mbanj nër mënt fort mirë,

Ishte dimr’ i ftoht’ i ngrirë

Dhe n’oxhakun shkrump të nxirë

Urët shuheshin në hi.

Desha të gëdhihej dita,

Se më kot nga librat prita

Të më ngushëllonte drita

Për të lumturën Lenorë,

Vajz’ e rrallë dhe rrezore

Q’i thon’ Engjëjtë Lenorë,

Përmi dhé pa emër më.

***

Era frynte që përjashta,

Rrihte perdet e mëndafshta

Dhe më ngjethte dhe më derdhte

Tmere që s’i ndjeva kurrë.

Dhe tani, që të pushonte

Zemr’ e mjerë që lëftonte,

Goja po më bëlbëzonte:

“Dikush do të hyjë brënda;

Ndonjë vizitor i vonët

Që kërkon të hyjë brënda.

Kjo do jet’ e asgjë më.”

***

Mblodha veten menjëherë

Edhe frikë më pa ndjerë:

“Zot’ i thom, a Zonjë, fajin

Ndjemani, ju lutem shumë,

Se për Zotin po dremitnja,

Aq’ e hollë ish trokitja

Aq’ e lehtë ish goditja

Përmi derë t’odës sime,

Sa mezi ma zuri veshi”.

Dhe e hapa derën sheshit.

Errësir’ e asgjë më.

***

Syrin thellë n’errësirë

Shumë ndënja në drithtirë,

Ëndërra duke shikuar

Që njeri s’ka ëndërruar;

Mirpo nat’ e errët heshtte

Edhe tjatër gjë s’më theshte

Veç një emër që më deshte

Pëshpëritur si “Lenorë!”.

Këtë un’ e pëshpërita,

Dikush m’u përgjeq: “Lenorë”.

Vetëm kjo dhe asgjë më

***

N’odë prapë më të kthyer

Shpirti ndezur, zemra thyer,

Përsëri vjen një trokitje

Pak m’e fortë se më parë.

“Pa dyshim, pa fjalë, thashë,

Dikush është aty jashtë.

Duhet vajtur, duhet parë

Që të zgjidhet ky myster.

Hesht, moj zemër e zhuritur,

Që ta zgjith këtë myster!

Era ësht’ e asgjë më”.

Hap ahere xhamen time

Kur me shumë fërfëllime

Brënda hyn një Korb i mvrejtur

Madhështor i kohës vjetër.

As u fal, as përshëndoshi,

As bën tjatër punëboshi,

Po si zot më shkon trimoshi

Dhe qëndron mi derën time –

Ngjitet mi një bust Pallade

Mun mbi derë t’odës sime –

Ngjitet, rri, dhe s’bën gjë më.

***

Më zu gazi, më shkoi tmeri

M’atë Korb të zi si Ferri,

Që po mbahej aq’ i rëndë,

Aq’ i lartë, dhe i thom:

“Ndonëse je perçeprerë,

S’ka dyshim, je trim i ndjerë,

Korb i mvrejtur, i vrerosur,

Arratisur zall më zall;

Thuam’ emrin tënt me nam

Anës detit Plutonian!”

Thotë Korbi: “Kurrë më.”

U çudita fort, pa masë

Kur dëgjova Korb të flasë,

Ndonëse ajo përgjigje

S’kishte as kuptim, as lidhje;

As asnjë s’munt të më thotë

Që nonjë njeri në botë

Gjer tani ka parë shpëndë

Mun mbi derë t’odës tij,

Shpënd’ e shtazë mi shtatujë

Mun mi derë t’odës tij,

T’emëruar “Kurrë më.”

***

Mirpo Korbi rrinte shtruar

Përmi bustin e latuar

Dhe thosh vetëm atë fjalë

Që nga shpirti plot me flagë.

Asnjë pendë më s’lëvizte

Asgjë tjatër s’mërmëriste,

Edhe zemra më thërriste:

“Miqt’ e tjerë ikn’ e shkuan;

Nesër edhe ky do t’ikë

Si dhe shpresat që m’u shuan.”

Thotë Korbi: “Kurrë më”.

I habitur nga përgjigja

Që më tha kur nuk e prisnja,

“Pa dyshim kjo fjalë, thashë,

Ësht’ e vetëma që di,

Q’e mësoi nga i zot’ i mjerë,

Derëmbyllur, derësterrë,

Që e ndoqi, e ndoqi zia

Dhe e shojti lebetia.

Gjersa vaj’ i shpresës tij

S’qe veç dëshpërim i ri

Edhe kurrë, kurrë më.”

***

Edhe Korbi më mbërtheu

Dhe në gas buzën ma ktheu.

Shpejt, pra, një kolltuk rotova

Edhe derës iu afrova;

Edhe i ndënjur ëndërronja

Dhe me mendjen po kërkonja

Që të gjenja, të zbulonja

Ç’desh të thoshte Korb’ i Zi,

Korb’ i mvrejtur, i vrerosur

Arratisur zall më zall

Me dy fjalë “Kurrë më”.

***

Këtë desha të çkoqitnja

Po as fjalë nuk i flisnja

Korbit që me sy prej prushi

Zemrën si me zjarr ma mbushi;

Kështu rrinja i trallisur

Pshtetur kryet mi përkresën

Kadifeje të qëndisur

Që e ndritte llamba sipër,

Mbi të cilën ah, e mjera,

Do mos pshtetet më përsipër,

Do mos pshtetet kurrë më.

Era u dent përmi qilimet

Me temjan nga Serafimet

Që u tingëllinin zilet

Posht’ e lart në dysheme.

“Ja, me Engjëj, mor i mjerë,

Të çoi Zoti këtë herë

Prehje, prehje dhe nepënthë

Të harrosh Lenorën lart.

Pi, gëlltit këtë nepënthë

Dhe harro Lenorën lart!”

Thotë Korbi: “Kurrë më”.

“Profet, thashë nëmërëndë,

***

Po profet qofsh, djall a shpëndë!

Qoftë se të çoi shtrëngata

A Shejtan” i Ferrit Zi,

Të përhumbur, të patrëmbur

Tek ky vent i shkret’ i dhëmbur,

Tek ky burk me tmer i shëmbur,

Thuajmë, vërtet, të lus:

A ka në Gallad ballsam?

Thuaj, thuajmë, të lus!”

Thotë Korbi: “Kurrë më”.

***

Profet, thashë, nëmërëndë,

Po profet qofsh, djall a shpëndë!

Për një Qiell dhe Perëndi

Që po lusim un’ e ti,

Thuajm’ i zemrës që mban zi

A do shoh n’Eden të shenjtë

Vajzën a do kap të shtrenjtë

Q’i thon’ Engjëjtë Lenorë,

Vajz’ e rrallë dhe rrezore,

Q’i thon “Engjëjtë Lenorë?”

Thotë Korbi: “Kurrë më”.

“Mbylle gojën, dreq a shpëndë!

Ngrihem dhe thërres më këmbë,

“Çporru prapë mun në djall,

Në skëterrë dhe në zall!

Pëndë mos më shkunt të zezë

Të më rrej’ e të më ndezë;

Mos lër shenjë të gënjeshtrës

Që më the, po shko prej derës!

Nxirma qipin tënt prej zemrës,

Thyej qafën jashtë derës!”

Thotë Korbi: “Kurrë më”.

***

Edhe Korb’ i Zi i humbur

Qëndron edhe i patundur

Mbi të zbetin bust Pallade

Mun mbi derë t’odës sime.

Edhe sytë i shkëndritin

Si prej djajsh që ëndërritin

Edhe llamba që ndrit sipër

Ja heth hijen përmbi dhé;

Shpirti im nga ajo hije

Që valon atje mbi dhé

Do mos ngrihet kurrë më.

Thënie nga Edgar Allan Poe

1- Beso vetëm gjysmën e asaj që sheh dhe asgjë nga ajo që dëgjon.

2- E gjithë feja ka dalë thjesht nga mashtrimi, frika, lakmia, imagjinata, dhe poezia.

3- Gjithçka që ne shohim apo duket është një ëndërr, por brenda një ëndrre.

4- Bukuria e çfarëdo lloji, në zhvillimin e saj suprem, pa ndryshim e prek shpirtin ndjeshëm deri në lot.

5- Do të vërtetohet, në fakt, se të zgjuarit janë gjithmonë të çuditshëm, dhe me të vërtetë përfytyrues shumë me tepër se analitikë.

6- Jeta e vërtetë e njeriut është e lumtur, kryesisht për shkak se ai është gjithnjë në pritje që ajo së shpejti do të jetë kështu.

7- Shkenca nuk ka mësuar ende nëse çmenduria është apo nuk është madhështi e inteligjencës.

8- Kufijtë që ndajnë Jetën nga Vdekja janë të paqartë dhe të vagullt. Kush do të thotë se ku e mbaron njëra dhe ku fillon tjetra?

9-Të përgojuarit e një njeriu të madh është mënyra në të cilën një njeri i vogël mund të arrijë madhështinë.

10- Ata që ëndërrojnë ditën njohin shumë gjëra që iu shpëtojnë atyre që ëndërrojnë vetëm natën.

Interesante